Alexis de Tocqueville, Η δημοκρατία στην Αμερική

Το 1831 ο νεαρός Alexis-Henri-Charles, υποκόμης de Tocqueville, συνοδευόμενος από τον στενό του φίλο Gustave de Beaumont, έφυγε από το Παρίσι για την Αμερική. Αποστολή του ήταν να μελετήσει το εκεί σωφρονιστικό σύστημα και να συγγράψει σχετική μελέτη για λογαριασμό της Ιουλιανής Μοναρχίας. Αποδέχθηκε την αποστολή, επειδή του έδινε την ευκαιρία να εγκαταλείψει τη Γαλλία, στην οποία η πολιτική του θέση γινόταν όλο και πιο δύσκολη. Τον Tocqueville, ο οποίος, όπως αναφέρει ο βιογράφος του Hugh Brogan, απεχθανόταν τον όχλο του Παρισιού, λάτρευε την ερειπωμένη έπαυλή του σε μια ακτή της Νορμανδίας και αγαπούσε με φανατισμό τη Γαλλία, δεν τον εμπιστευόταν καμία πολιτική παράταξη. Κυρίως όσοι υποστήριζαν τον Λουδοβίκο-Φίλιππο ήξεραν καλά πως ο νεαρός, αν και είχε ορκιστεί ότι θα υπηρετήσει τον νέο βασιλιά, στην πραγματικότητα δεν συμπαθούσε το καθεστώς.

Ο Tocqueville έμεινε στην Αμερική λιγότερο από δύο χρόνια. Καρπός αυτού του ταξιδιού, εκτός από τη μελέτη που του ζητήθηκε, ήταν η συγγραφή και ενός από τα σπουδαιότερα βιβλία συγκριτικής πολιτικής ανάλυσης με τίτλο De la Démocratie en Amerique (Η δημοκρατία στην Αμερική). Σε αυτό ο Tocqueville, απευθυνόμενος πρωτίστως στους Γάλλους συμπατριώτες του, χαμένους σε μια αέναη αναζήτηση της ιδανικής δημοκρατίας, γίνεται εξόχως εύγλωττος, εξηγώντας πώς λειτουργεί στην πράξη η αμερικανική δημοκρατία σε επίπεδο διοικητικό και νομοθετικό. Πώς θέτει νόμους, ελέγχοντας τα -κοινά εξάλλου- ανθρώπινα πάθη, και αποφεύγοντας επιπλέον την αναρχία.

Όλοι οι Αμερικανοί εργάζονται και μάλιστα θεωρούν την εργασία ύψιστη κοινωνική αξία, παρατηρεί έκπληκτος ο Γάλλος στοχαστής, κάτι που δεν είναι αυτονόητο στη δική του χώρα, τουλάχιστον όχι για τους αριστοκράτες. Κι ακόμα, στην Αμερική, η ισότητα συνυπάρχει σε αγαστή σύμπνοια με τον φιλελευθερισμό. Κι εκεί που ο Tocqueville εντυπωσιάζεται, αρχίζει κιόλας να ανησυχεί. Μήπως η πίεση της πλειοψηφίας γίνει τυραννική; Μήπως η δημοκρατία εμπεριέχει έναν δεσποτισμό πιο ισχυρό και από αυτόν της μοναρχίας; Μήπως η καθολική ψήφος έχει ως συνέπεια την άπειρη επέκταση των κρατικών δαπανών κι αυτή οδηγήσει σε γενικευμένη προσοδοθηρία (ό,τι ονομάζουμε σοσιαλισμό); Μήπως η ισχύς της πλειοψηφίας περιορίζει την επικράτηση ικανών και άξιων ανθρώπων;

Συνοπτικά διατρέχοντας το έργο του, θα λέγαμε ότι στον πρώτο τόμο, ο Tocqueville επιχειρεί να περιγράψει τη θεσμική λειτουργία της Αμερικής (από το επίπεδο της κοινότητας ως την Ένωση, περνώντας από την κομητεία και την πολιτεία). Ακτινογραφεί τη δημοκρατία και επισημαίνει τα ισχυρά και τα αδύναμα σημεία της. Επισημαίνει τη σημασία των νόμων και των ηθών για την επιβίωση μιας δημοκρατίας. Ενθουσιάζεται με το δικαστικό σύστημα και εκπλήσσεται από τη συνταγματική ευφυΐα της Ένωσης των Πολιτειών που συνδυάζει τα πλεονεκτήματα των μικρών και των μεγάλων εθνών. Στον δεύτερο τόμο, γίνεται περισσότερο ανθρωπολόγος. Σε μια σχεδόν ψυχολογική προσέγγιση, επιχειρεί να σκιαγραφήσει τα βασικά στοιχεία του αμερικανικού χαρακτήρα.

Συνοψίζοντας, σύμφωνα με τον Tocqueville, στην Αμερική η δημοκρατία περιφρουρείται, η τυραννία της πλειοψηφίας και της κοινής γνώμης αποφεύγεται και η πολιτική ελευθερία διασφαλίζεται, επειδή οι κοινότητες αυτοδιοικούνται, οι πολίτες μετέχουν ενεργά στα κοινά, ο τύπος είναι ελεύθερος και ανεξάρτητος και η δικαιοσύνη λειτουργεί με το σύστημα των ενόρκων.

Από τα πολλά θέματα του έργου του, αξίζει να αναφερθούμε  στον τρόπο με τον οποίο οι Αμερικανοί αντιμετωπίζουν, όπως περιγράφει, τον ατομισμό αξιοποιώντας το δόγμα του καλώς εννοούμενου συμφέροντος (μια ιδέα που θυμίζει πολύ τις απόψεις του Adam Smith). Σε μία αριστοκρατική κοινωνία, υποστηρίζεται η ιδέα ότι για να κάνει κανείς το καλό πρέπει να ενεργεί χωρίς συμφέρον. Σε μία δημοκρατική κοινωνία, φαίνεται περισσότερο ότι το ατομικό συμφέρον των πολιτών συνίσταται στο να δουλεύουν για την κοινή ευημερία. Αυτό επιτρέπει να συνδυάζεται η επιδίωξη της ατομικής ευημερίας με αυτή των συμπολιτών του κάθε ανθρώπου. Αυτή τη γενική θεωρία, την οποία οι Αμερικανοί συστηματοποίησαν, ο Tocqueville την ονομάζει “l’ intérêt bien-entendu” (=καλώς εννοούμενο συμφέρον). Δεν παράγει πράξεις μεγάλης ευλάβειας, αλλά προτείνει μικρές θυσίες καθημερινά. Δεν κάνει τον άνθρωποι ενάρετο, αλλά παράγει πολίτες ήπιους, νηφάλιους, μετριοπαθείς, συνετούς και ανεξάρτητους. Ο φιλελεύθερος Tocqueville δεν διστάζει να υποστηρίξει ότι αυτό το δόγμα είναι που αρμόζει περισσότερο απ’ όλα τα άλλα στις ανάγκες των ανθρώπων του καιρού του. Ουσιαστικά, το ατομικό συμφέρον έγινε το μόνο κίνητρο της δράσης των ανθρώπων, αλλά κάθε Αμερικανός ξέρει να θυσιάζει ένα μέρος των συμφερόντων του για να διασώζει τα υπόλοιπα.

Τι κάνει το έργο του Tocqueville σημαντικό; Πρώτα-πρώτα, ότι αναφέρεται στην αμερικανική δημοκρατία από εξωτερική οπτική γωνία, καθώς ο ίδιος προέρχεται από μια κοινωνία αριστοκρατική. Όσα βλέπει τον εντυπωσιάζουν, αν και δεν διστάζει, όπου χρειάζεται, να ασκήσει κριτική, εφόσον η  δημοκρατία αποτελεί για εκείνον ιδεώδες, αλλά δεν παύει να αντιλαμβάνεται και τους πιθανούς κινδύνους της. Ένα άλλο πολύ σημαντικό στοιχείο είναι ότι οι ανθρωπολογικές του παρατηρήσεις και οι πολιτικές του αναλύσεις για τους Αμερικανούς εξακολουθούν να είναι ισχυρές μέχρι σήμερα, και σε έναν βαθμό προφητικές. Τέλος, οι αναλύσεις του είναι συγκριτικές: η δημοκρατική κοινωνία της Αμερικής εξετάζεται σε συσχετισμό με την αριστοκρατική κοινωνία της Ευρώπης υπό το παλαιό καθεστώς, καταδεικνύοντας ταυτόχρονα όσα η δημοκρατία οφείλει στον φιλελευθερισμό, ενώ προβλέπει ταυτόχρονα την αντιφιλελεύθερη εξέλιξη της Ευρώπης.

Πηγές:

file:///C:/Users/user/Downloads/KEFIM.pdf

 https://marktwainindc.wordpress.com/tag/alexis-de-tocqueville/

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Tocqueville_by_Daumier.jpg

http://www.ledevoir.com/culture/livres/163660/tocqueville-et-les-religions

Henry David Thoreau, πολιτική ανυπακοή

Στις 30 Απριλίου 1844, μια φωτιά, την οποία απρόσεκτα προκάλεσαν ο εικοσιεξάχρονος συγγραφέας και φιλόσοφος Henry David Thoreau και ο φίλος του Edward Hoar, κατακαίει ένα μέρος του δάσους της Μασαχουσέτης. Στις 4 Ιουλίου 1845 (ημέρα διαλεγμένη όχι τυχαία), ο Thoreau επιλέγει να αποσυρθεί σε μια αναδασωμένη περιοχή, σε μια έκταση ιδιοκτησίας του Ralph Waldo Emerson, κοντά στη λίμνη Walden. Ζει εκεί για 2 χρόνια, με τα πιο στοιχειώδη μέσα, σε μια καλύβα που την κατασκευάζει ο ίδιος, έχοντας ανάγκη να συγκεντρωθεί, να αφοσιωθεί στο γράψιμο και να ανακαλύψει τον εαυτό του μέσα από την επαφή με τη φύση. «Να γευτεί», όπως λέει ο ίδιος στο βιβλίο του Walden or Life in the Woods (Walden ή Η ζωή στο δάσος) στο οποίο περιγράφει την εμπειρία του, «μια ζωή γεμάτη και να ρουφήξει όλο της το μεδούλι».

Δεν ήταν η πρώτη φορά που ο Thoreau προκαλούσε με την εκκεντρική του συμπεριφορά. Μια πολύ διαδεδομένη φήμη τού αποδίδει ότι αρνήθηκε να παραλάβει από το Πανεπιστήμιο του Harvard, όπου είχε σπουδάσει, το πτυχίο που χορηγούσε σε όποιον 3 χρόνια μετά την αποφοίτησή του ήταν ακόμα ζωντανός και είχε την οικονομική ευχέρεια να καταβάλει το ποσόν των 5 δολαρίων. Η δηκτική του αναφορά στο γεγονός ότι αυτά τα πτυχία κατασκευάζονταν από περγαμηνή ήταν: «Let every sheep keep his own skin» (=ας αφήσουμε τα πρόβατα να κρατήσουν το δέρμα τους).

Ακριβώς έναν χρόνο μετά την εγκατάστασή του στο δάσος κι ενώ μαινόταν ο μεξικανο-αμερικανικός πόλεμος, ο Thoreau έλαβε ένταλμα από τον έφορο κ. Sam Staples να πληρώσει ληξιπρόθεσμες οφειλές του 6 ετών. Εκείνος αρνήθηκε να το πράξει ως κίνηση διαμαρτυρίας εναντίον του πολέμου και της δουλείας, άρνηση που τον οδήγησε για μια νύχτα στη φυλακή. Ήταν μια πολύ έντονη εμπειρία για τον νεαρό φιλόσοφο, ο οποίος, στο διάστημα μεταξύ Ιανουαρίου και Φεβρουαρίου του 1848, έδωσε διάφορες διαλέξεις με θέμα «The Rights and Duties of the Individual in Relation to Government» (=Δικαιώματα και υποχρεώσεις του ατόμου έναντι της κυβέρνησης). Αυτές οι διαλέξεις αποτέλεσαν τη βάση για το διασημότερο έργο του με τίτλο Resistance to Civil Government (Αντίσταση στην αστική κυβέρνηση), πιο γνωστό ως Civil Disobedience (Πολιτική ανυπακοή). Πολλά χρόνια αργότερα, ο Mahatma Gandhi δημιούργησε τη δική του satyagraha και ο Martin Luther King προσέθεσε στην πολιτική ανυπακοή του Thoreau τον προσδιορισμό «non-violent».

Ήταν ο Henry David Thoreau αναρχικός;  Παρόλο που μοιάζει σαν τέτοιος, στην πραγματικότητα ο φιλόσοφος ήταν ένας libertarian, ο οποίος υποστήριζε τις ατομικές και πολιτικές ελευθερίες, τη μη παρεμβατικότητα (non-interventionism) και την οικονομία του laisez-faire. Και ναι, αρνήθηκε να πληρώσει τους φόρους του, επειδή δεν ήθελε με αυτούς να στηρίξει τις ανήθικες επιλογές της κυβέρνησής του. Όπως επίσης, τάχθηκε ανοιχτά κατά των Fugitive Slave Laws, και μάλιστα ο ίδιος βοήθησε πολλούς σκλάβους να δραπετεύσουν.

Με το παράδειγμά του, ο Thoreau κηρύσσει την εγκυρότητα της συνειδησιακής αντίρρησης έναντι των άδικων νόμων, την ανάγκη αντίστασης απέναντι σε μια ηθικά διεφθαρμένη αρχή, επιδιώκοντας ωστόσο όχι την κατάργηση αλλά τη βελτίωση της κυβερνητικής εξουσίας. Τονίζει ότι το κοινωνικό consensus δεν σημαίνει πως κάτι είναι ηθικό ή δίκαιο, ούτε τo θεωρεί αρκετό για να νομιμοποιήσει μια ηθικά διεφθαρμένη κυβέρνηση. Όπως κάθε συνεπής φιλελεύθερος, εκτιμά ότι το άτομο είναι η υψηλότερη ανεξάρτητη εξουσία, την οποία πρέπει να σέβεται ένα πραγματικά ελεύθερο και φωτισμένο κράτος, και εξηγεί ότι κανείς δεν προσφέρει καλές υπηρεσίες στη χώρα του όταν καταπιέζει την ηθική του συνείδηση υπακούοντας σε ανήθικους νόμους.

«Σε ένα καθεστώς που φυλακίζει άδικα, η θέση του δικαίου είναι στη φυλακή», είναι μία από τις πιο διάσημες φράσεις του. Για την ιστορία, ο Thoreau αποφυλακίστηκε, όταν, παρά τη δική του επιθυμία, οι φόροι τους οποίους όφειλε πληρώθηκαν από ανώνυμο δότη, πιθανότατα από τη θεία του.

Πηγές για τις εικόνες:

https://en.wikipedia.org/wiki/Henry_David_Thoreau#cite_note-35

http://www.conceptart.org/forums/showthread.php/277916-Thoreau!

Frédéric Bastiat: ήλιος stop!

Το 1845 μια ανοιχτή επιστολή απευθύνεται προς το γαλλικό Κοινοβούλιο υπογεγραμμένη από τους κατασκευαστές κηρών, σπαρματσέτων, λαμπών, πολυελαίων, φανών δρόμου, ψαλιδιών καύτρας και κηροσβεστών και των παραγωγών ζωικού λίπους, ελαίου, ρητίνης, οινοπνεύματος, και γενικά όσων προϊόντων σχετίζονται με τον φωτισμό.

Τι ζητούν όλοι αυτοί οι αξιοσέβαστοι επαγγελματίες που έχουν ως κύρια δραστηριότητά τους τον φωτισμό; Ζητούν από το κράτος να προστατεύσει τη συντεχνία τους από τον αθέμιτο ανταγωνισμό με έναν πολύ ισχυρότερό τους αντίπαλο, τον ήλιο, ο οποίος κάθε πρωί κατακλύζει με φως την αγορά σε τιμή απίστευτα χαμηλότερη καταδικάζοντάς τους σε παραγωγική απραξία. Μεταγράφοντας την απαίτησή τους με όρους οικονομικούς, οι εν λόγω κύριοι ζητούν να προστατευθεί η χώρα, ώστε η αγορά της να μην πλημμυρίσει από φτηνά εισαγόμενα προϊόντα. Προτείνουν,  λοιπόν, να ψηφιστεί νόμος που θα διατάζει να κλείσουν όλα τα ανοίγματα (παράθυρα, φεγγίτες, αμπαζούρ, παραθυρόφυλλα,  κουρτίνες, πατζούρια, στόρια, φιλιστρίνια και περσίδες) μέσω των οποίων ο ήλιος εισχωρεί στα σπίτια και φωτίζει τους χώρους.

Ένας τέτοιος περιορισμός –ισχυρίζονται- θα ενισχύσει τη βιομηχανία τεχνητού φωτισμού, θα τονώσει την κατανάλωση ζωικού λίπους και, άρα, θα βοηθήσει την κτηνοτροφική και τη γεωργική παραγωγή, θα αναπτύξει την κατασκευαστική βιομηχανία, θα αυξήσει τους μισθούς των ανθρακωρύχων, θα ευνοήσει εν γένει ολόκληρη την οικονομία.  Αφήνοντας το μονοπώλιο του φωτός στους κηροποιούς, το κράτος εν τέλει θα επωφεληθεί από το γεγονός ότι η αύξησή του πλούτου τους θα οδηγήσει σε αύξηση της κατανάλωσης και σε συνεπόμενη ευημερία όλων των τομέων της εγχώριας βιομηχανίας.

Το κείμενο, γνωστό ως «Pétition des fabricants de chandelles» (=Αίτημα των κηροποιών) αποτελεί πολιτική σάτιρα του Γάλλου φιλελεύθερου οικονομολόγου Frédéric Bastiat (1801-1850), μέσω της οποίας επιτίθεται στον κρατικό προστατευτισμό στο πεδίο της οικονομίας.  Ο μοναδικός σκοπός που αναγνωρίζει στο κράτος ο φιλόσοφος-συγγραφέας του σπουδαίου έργου La Loi (Ο Νόμος) είναι η προστασία της ζωής, της ελευθερίας και της ιδιοκτησίας του ατόμου, θεωρώντας κάθε περαιτέρω ανάμειξη ως αναποτελεσματική.

Μια βραχυπρόθεσμη βελτίωση των οικονομικών συνθηκών σε μια χώρα που απαγορεύει τις εισαγωγές θα την ακολουθήσει μια μακροπρόθεσμη επιδείνωση, εφόσον οι δαπάνες θα αυξηθούν όχι για την αγορά τελικών προϊόντων, αλλά για την αγορά όλων των αναγκαίων ενδιάμεσων εξαρτημάτων. Με αποτέλεσμα, η προστατευόμενη εταιρεία να πληρώνει περισσότερα από τους ανταγωνιστές της για τα ίδια βασικά μέρη από ό,τι αν επιτρέπονταν οι εισαγωγές. Και βέβαια, η δαπάνη θα μετακυλιστεί αναπόφευκτα στους καταναλωτές, έτσι ώστε στο τέλος οι χαμένοι θα είναι περισσότεροι από εκείνους που επωφελήθηκαν.

Ο Bastiat τοποθετείται ρητά υπέρ της ελεύθερης αγοράς και των ανοιχτών εθνικών συνόρων, δείχνοντας, επιπλέον, με τη σοφιστεία του ότι οι κρατικές παρεμβάσεις έρχονται ως αποτέλεσμα πιέσεων και συμφερόντων συγκεκριμένων οικονομικών ομάδων.

Πηγή για την εικόνα:

https://fr.wikipedia.org/wiki/Fr%C3%A9d%C3%A9ric_Bastiat#/media/File:Buste-bastiat.JPG

Κούφιοι άνθρωποι

Mistah Kurz-he dead

A penny for the Old Guy

Είναι το μότο ενός έξοχου ποιήματος του T. S. Eliot με τίτλο “The Hollow men” («Οι κούφιοι άνθρωποι»), μέσα στους 98 στίχους του οποίου αποτυπώνεται η ατμόσφαιρα της μεταπολεμικής Ευρώπης, αυτή η ατμόσφαιρα που προοιώνιζε το δεύτερο μεγάλο αιματοκύλισμα.

«Mistah Kurz-he dead» είναι τα ακριβή –κάπως ακατάληπτα- λόγια με τα οποία ένας υπηρέτης αναγγέλλει στον Marlow τον θάνατο του μεγαλειώδους και συνάμα διαβολικού πράκτορα Kurz, από το έργο The Heart of Darkness (Η καρδιά του σκότους) του Joseph Conrad. 

Η δεύτερη φράση του μότο παραπέμπει στον εορτασμό από τους Άγγλους στις 5 Νοεμβρίου της Guy Fawkes Day. Το συγκεντρωμένο πλήθος καίει φιγούρες από άχυρο, ομοιώματα του Guy Fawkes, του ανθρώπου που επεχείρησε να καταλύσει τη βασιλεία του James I παγιδεύοντας με πυρίτιδα το Κοινοβούλιο. Η απόπειρα, που είναι γνωστή με το όνομα «Gunpowder plot» (=συνωμοσία της πυρίτιδας), απέτυχε, ο Guy Fawkes και οι υπόλοιποι συνωμότες συνελήφθησαν και τα παιδιά, στη σύγχρονη Αγγλία, για να αγοράσουν τα απαιτούμενα υλικά για τη φωτιά περιφέρονται ζητώντας από τους μεγάλους “a penny for the old guy” (=μια δεκάρα για τον γέρο-Γκάι). Θυμίζει πολύ η φράση τους την αρχαιοελληνική συνήθεια να τοποθετείται ένας οβολός στο στόμα των νεκρών για να πληρωθεί ο Χάροντας, ο πορθμέας του Άδη, που με τη βάρκα του τούς μετέφερε από τη μια όχθη του Αχέροντα στην άλλη, στην είσοδο του Κάτω Κόσμου. 

Το ποίημα, μεταφρασμένο στα ελληνικά από τον Γιώργο Σεφέρη είναι το εξής:

               Ι

Είμαστε οι κούφιοι άνθρωποι

Είμαστε οι παραγεμισμένοι άνθρωποι

Που σκύβουμε μαζί

Καύκαλα μ’ άχερα γεμάτα. Αλίμονο!

Οι στεγνές μας φωνές

Σαν ψιθυρίζουμε μαζί

Είναι ήσυχες και ασήμαντες

Σαν τον αγέρα στο ξερό χορτάρι

Ή σε σπασμένα γυαλικά των ποντικών το ποδάρι

Μες στο ξερό μας το κελάρι.

Μορφή χωρίς σχήμα,

Σκιά δίχως χρώμα,

Παραλυμένη Δύναμη

Γνέψιμο χωρίς κίνηση˙

Εκείνοι που ταξίδεψαν

Με ίσιες ματιές,

στου θανάτου την άλλη Βασιλεία

Μας θυμούνται - αν θυμούνται -

όχι σα να’ μαστε χαμένες

Παράφορες ψυχές, μα μοναχά

Οι κούφιοι άνθρωποι

Οι παραγεμισμένοι άνθρωποι. 

            ΙΙ

Μάτια που δεν μπορώ

ν’ αντικρίσω στα όνειρα

Στου θανάτου τη βασιλεία των ονείρων

Αυτά δεν φανερώνονται:

Εκεί, τα μάτια είναι

Ήλιος σε σπασμένη στήλη

Εκεί, ένα δέντρο σείεται

Και οι φωνές είναι

Στου αγέρα το τραγούδισμα

Πιο απόμακρες.. πιο επίσημες

Από τ’ άστρο που σβήνει.

Ας μην έρθω κοντύτερα

Στου θανάτου τη βασιλεία των ονείρων

Κι αν φορέσω ακόμη

Τέτοια μελετημένα μασκαρέματα

Ποντικού τομάρι, κόρακα πετσί,

σταυρωτά ραβδιά

Σ’ ένα χωράφι

Κάνοντας όπως κάνει ο άνεμος

Όχι κοντύτερα -

Όχι το τελευταίο τούτο συναπάντημα

στη δειλινή βασιλεία

              ΙΙΙ

Τούτη είναι η πεθαμένη χώρα

Τούτη είναι του κάκτου η χώρα

Εδώ τα πέτρινα ομοιώματα

Υψώνονται, εδώ είναι που δέχουνται

Την ικεσία του χεριού ενός πεθαμένου

Κάτω από το παίξιμο του άστρου που σβήνει.

Έτσι είναι τα πράγματα

Στου θανάτου την άλλη βασιλεία

Ξυπνάς μοναχός

Την ώρα εκείνη

που τρέμεις τρυφερός

Χείλια που θα φιλούσαν

Λεν προσευχές στη σπασμένη πέτρα.

            IV

Δεν είναι εδώ τα μάτια

Εδώ δεν είναι μάτια

Στο λαγκάδι των άστρων που πεθαίνουν

Στο κούφιο αυτό λαγκάδι

Τούτη η σπασμένη σιαγών

απ’ τις χαμένες βασιλείες μας

Στο τελευταίο τούτο συναπάντημα

Μαζί ψηλαφούμε

Και αποφεύγουμε τα λόγια

Μαζεμένοι στην άκρη

του φουσκωμένου ποταμού

Χωρίς βλέμμα, εκτός

Αν ξαναφανούν τα μάτια

Σαν τ’ άστρο το αιώνιο

Το εκατόφυλλο ρόδο

Της δειλινής βασιλείας του θανάτου

Η ελπίδα μόνο

Άδειων ανθρώπων.

          V

Γύρω-γύρω όλοι

Στη μέση το Φραγκόσυκο

Φραγκόσυκο

Γύρω-γύρω όλοι

Στις πέντε την αυγή

Ανάμεσα στην ιδέα

Και στο γεγονός

Ανάμεσα στην κίνηση

Και στην πράξη

Η Σκιά πέφτει

    Ότι Σου εστίν η Βασιλεία

Ανάμεσα στη Σύλληψη

Και στη δημιουργία

Ανάμεσα στη Συγκίνηση

Και στην ανταπόκριση

Η Σκιά πέφτει

     Η ζωή είναι μακριά πολύ

Ανάμεσα στον πόθο

και στον σπασμό

Ανάμεσα στη δύναμη

και στην ύπαρξη

Ανάμεσα στην ουσία

και στην κάθοδο

Η Σκιά πέφτει

      Ότι Σου εστίν η Βασιλεία

Ότι Σου εστίν

Είναι η ζωή

Ότι Σου εστίν η ...

Έτσι τελειώνει ο κόσμος

Έτσι τελειώνει ο κόσμος

Έτσι τελειώνει ο κόσμος

Όχι με έναν β ρ ό ν τ ο

μα μ’ ένα λ υ γ μ ό

Πηγή για την εικόνα

https://en.wikipedia.org/wiki/T._S._Eliot

Joseph Conrad: The horror! The horror!

Το 1830, όταν μια βελγική εταιρεία τον προσέλαβε σε ένα από τα ατμόπλοιά της, ο Πολωνός στην καταγωγή Joseph Conrad ήταν 32 χρονών. Αργότερα, λόγω αιφνίδιας ασθένειας του καπετάνιου και ενώ έπλεαν στον ποταμό Κονγκό, ο Conrad προήχθη σε διοικητή του πλοίου.

Ο Charles Marlow, ο πρωταγωνιστής της νουβέλας του Conrad The Heart of Darkness (Η καρδιά του σκότους), σχεδιάστηκε με πρότυπο τον δημιουργό του.

Καπετάνιος κι αυτός στο ατμόπλοιο “Nellie”, ιδιοκτησίας μιας αγγλική εταιρείας που εμπορευόταν ελεφαντόδοντο, είχε ως αποστολή να φτάσει ως το έσχατο πλωτό σημείο του ποταμού Κονγκό, συγκεντρώνοντας το προϊόν που εξασφάλιζαν στην εταιρεία οι αντιπρόσωποί της αρπάζοντάς το από τους ιθαγενείς. Ανάμεσα στους αντιπροσώπους, κάποιος Mr Kurtz (=κύριος μικροκαμωμένος) είχε τη φήμη ανθρώπου ιδιοφυούς και αποτελεσματικού, αλλά επίσης άπληστου, σκληρού και αδίστακτου, που έκλεβε και δολοφονούσε τους ιθαγενείς στο όνομα του «εκπολιτισμού» τους.

Ο Marlow, μετά από ένα αργό εφιαλτικό ταξίδι στα άγνωστα σκοτεινά νερά του ποταμού, μετά από ένα βασανιστικό ταξίδι στη ζούγκλα του Κονγκό, διανθισμένο από κραυγές και ουρλιαχτά ανθρώπων που δεν κατάφερνε να δει και έχοντας γίνει ο ίδιος μάρτυρας της αγριότητας των Ευρωπαίων έναντι των ιθαγενών, 17 σελίδες πριν από το τέλος συναντά επιτέλους τον περίφημο πράκτορα Kurtz.

Ανίκανος να υποτάξει τα ένστικτα που τον κυβερνούσαν, ο Kurtz υποκύπτει στην τρέλα, στην ασθένεια και στον θάνατο. Θεός και Διάβολος μαζί, τις τελευταίες στιγμές της ζωής του βλέπει το σκοτεινό, τρομακτικό βάθος του εαυτού του, και πεθαίνει με τις λέξεις: “The horror! The horror” (= Ο τρόμος! Ο τρόμος!).

Μια περιήγηση στους ανεξερεύνητους αφρικανικούς τόπους, μια ηχηρή καταγγελία της δυτικής αποικιοκρατίας. Συγχρόνως, μια κατάβαση στον εφιάλτη της ανθρώπινης ύπαρξης και ένα οξυδερκές βλέμμα που εικάζει τα μελλούμενα: έναν πόλεμο που θα τον κάνουν ηγέτες χαρισματικοί, αλλά και έτοιμοι να αιματοκυλήσουν τον κόσμο.

Η νουβέλα του Conrad The Heart of Darkness εκδόθηκε σε τρεις συνέχειες στο Blackwood’s Magazine το 1899. Από τότε πολλές σελίδες γράφτηκαν γι’ αυτό το έργο, τόσο υμνητικές όσο και επικριτικές. Ο Harold Bloom είναι ανάμεσα στους υμνητές του και ο Νιγηριανός Chinua Achebe ανάμεσα στους επικριτές του, για να αναφέρω κάποιους από τους πιο σημαντικούς. Όμως, η στιγμή που το έργο έγινε pop μύθος ήρθε το 1979, όταν ο Marlon Brando ενσάρκωσε τον Kurtz με τρόπο μοναδικό στην ταινία του Francis Ford Coppola Apocalypse Now (Αποκάλυψη τώρα), στην οποία ωστόσο η δράση από το Κονγκό έχει πια μεταφερθεί στα δάση του Βιετνάμ και ο πράκτορας Kurtz έχει γίνει συνταγματάρχης Kurtz.

Πηγές για τις εικόνες

https://en.wikipedia.org/wiki/Heart_of_Darkness#Plot_summary

http://www.doctormacro.com/Movie%20Summaries/A/Apocalypse%20Now.htm

http://dimitartenev.com/portfolio/colonel-kurtz/