Game of Thrones (Μέρος Β΄): μαθήματα πολιτικής φιλοσοφίας

«Εμείς ακολουθούμε το παλιό έθιμο. Το αίμα των Πρώτων Ανθρώπων κυλά ακόμη στις φλέβες των Σταρκ, και εξακολουθούμε να πιστεύουμε πως ο άντρας που αποφασίζει την καταδίκη πρέπει και να κρατά το σπαθί. Αν είναι να πάρεις τη ζωή ενός ανθρώπου, του το χρωστάς να τον κοιτάξεις στα μάτια και να ακούσεις τα τελευταία του λόγια». Έτσι εξηγεί ο άρχοντας του Βορρά Nedd Stark στον οκτάχρονο γιο του Bran το γιατί μόλις ο ίδιος αποκεφάλισε με σίγουρο χέρι τον άντρα που «λιποτάκτησε» από το Wall. Αυτό είναι το πρώτο μάθημα πολιτικής φιλοσοφίας που μας δίνει το Game of Thrones. Άποψη σκληρή αλλά έντιμη για όποιον διαθέτει εξουσία, για όποιον λαμβάνει αποφάσεις που θα έχουν συνέπειες στη ζωή των ανθρώπων.

Ο άρχοντας Eddard “Nedd” Stark
στην τηλεοπτική σειρά του HBO

«Ένιωθε το μέταλλο να σκληραίνει ολοένα περισσότερο με το πέρασμα της ώρας και το οδοντωτό ατσάλι τον εμπόδιζε  να γείρει πίσω. Οι βασιλιάδες δεν πρέπει να κάθονται άνετα, είχε πει ο Αίγκον ο Κατακτητής και είχε προστάξει τους σιδηρουργούς του να φτιάξουν ένα μεγάλο θρόνο από τα σπαθιά που είχαν παραδώσει στα πόδια του οι εχθροί του … Ο Νεντ έσκυψε μπροστά κι ένιωσε τα χέρια του ν’ ακουμπούν στο παγωμένο ατσάλι. Ανάμεσα στα δάχτυλά του εξείχε κι από μια λεπίδα και οι αιχμές από τα πλεγμένα μεταξύ τους σπαθιά πετάγονταν σαν γαμψώνυχα από τα μπράτσα του θρόνου. Είχαν περάσει τρεις αιώνες, κι όμως μερικά έκοβαν ακόμη. Ο Σιδερένιος Θρόνος ήταν γεμάτος παγίδες για όποιον δεν είχε τον νου του. Τα τραγούδια έλεγαν πως χρειάστηκαν χίλια σπαθιά για να φτιαχτεί. Τα είχε πυρώσει σαν καμίνι η ανάσα του Μπαλήριον, του Μεγάλου Τρόμου. Η σφυρηλάτηση κράτησε πενήντα εννιά μέρες. Και το αποτέλεσμα ήταν τούτο το στρεβλό, μαύρο τερατούργημα, καμωμένο από κοφτερές λάμες και σουβλιά και ταινίες από αιχμηρό μέταλλο. Ένας θρόνος ικανός να σκοτώσει άνθρωπο. Και είχε όντως σκοτώσει, αν έδινε κανείς πίστη στα τραγούδια». Αυτό είναι το δεύτερο μάθημα πολιτικής φιλοσοφίας που μας δίνει το Game of Thrones. Καθόλου τυχαία δεν είναι η μεγάλη έκταση της περιγραφής αυτού του ιδιότυπου θρόνου, εφόσον όλη η δράση μπαίνει σε λειτουργία για την κατάκτησή του. Ο θρόνος, εκτός από άβολος, είναι και επικίνδυνος. Αυτό όμως σε τίποτα δεν εμποδίζει τους επίδοξους μνηστήρες να τον διεκδικούν με τίμημα συχνά ακόμα και τη ζωή τους. Εξάλλου, «Στο παιχνίδι του στέμματος, κερδίζει κανείς ή πεθαίνει» λέει κάποια στιγμή στον Nedd Stark η Cercei Lannister.  

Ο Σιδερένιος Θρόνος

«Ο μαύρος μάλλινος μανδύας του (του Nedd Stark) ήταν στερεωμένος στους ώμους του με την ασημένια πόρπη του αξιώματός του. Μαύρο, λευκό και γκρίζο, όλα αποχρώσεις της αλήθειας». Αυτό είναι το τρίτο μάθημα πολιτικής φιλοσοφίας που μας δίνει το Game of Thrones. Τον βοήθησε τον Nedd η εντιμότητα, η ευθύτητα, η ηθική του ευαισθησία. Καθόλου, είναι η απάντηση. Ο πιο ηθικός χαρακτήρας του έργου πεθαίνει στο πρώτο κιόλας βιβλίο. Και μάλιστα, η ηθικότητά του είναι όπλο στα χέρια των εχθρών του: ξέρουν με ποιον έχουν να κάνουν, ξέρουν τι πρέπει να περιμένουν, δολοπλοκίες και απάτες είναι πολύ μακριά απ’ αυτόν, οπότε κάθε σχεδιασμός των αντιπάλων του είναι βέβαιο ότι δεν θα σκοντάψει σε κατι απρόσμενο και μυστικό, σε κάτι σκοτεινό που σχεδιάζεται σε μυστικά δωμάτια με φαύλους συμβούλους. Το να βγάλουν από τη μέση τον Nedd είναι η πιο εύκολη υπόθεση για τους Lannister.

Δύναμη, εξουσία, ελευθερία, ισότητα, δικαιώματα, επανάσταση, αξίες και ηθική είναι οι κυρίαρχες πολιτικές ιδέες στο έργο του George R. R. Martin. Ρεαλισμός (ενδεικτικά στο πρόσωπο του Twyin Lannister που επιδιώκει να διατηρήσει και να σταθεροποιήσει την εξουσία του), μαρξισμός (δείτε τη φεουδαλική οργάνωση του κόσμου), αναρχισμός (στο πρόσωπο του Petyr Baelish)) φεμινισμός (στο πρόσωπο της Daenerys Targaryen και της Cercei Lannister που αγωνίζονται να κυβερνήσουν μέσα σε έναν κόσμο ανδρών), κονστρουκτιβισμός (προσέξτε ότι η πολιτική τάξη θεωρείται κοινωνική κατασκευή) είναι κάποιες από τις πολιτικές θεωρίες που αποτυπώνονται εκεί. Επιπλέον, ο οίκος των Stark είναι ο παράγοντας σταθερότητας στη γη της Westeros. Είναι ένας οίκος συντηρητικός, που προσπαθεί να διατηρήσει την ισορροπία σε ένα περιβάλλον σημαδεμένο από ανταρσίες και επαναστάσεις. Το σύνθημά του “Winter is coming” αντιστοιχεί σε έναν βίο λιτό, αποταμιευτικό. Και, από την άλλη, έχει τη διάθεση να επεκτείνει την «αυθόρμητη τάξη» (για να θυμηθούμε τον Hayek), η οποία καθορίζει τον τρόπο διανομής των αγαθών, ώστε να καλύπτει και τις αδύναμες τάξεις. Γιατί η απόσταση που χωρίζει «το σωστό από το λάθος, την αλήθεια από το ψέμα, τη ζωή από το θάνατο» είναι κοφτερή σαν την κόψη ενός στιλέτου από δρακοκόκαλο και βαλυριανό ατσάλι.

Η Cercei Lannister, ο Tyrion Lannister,

ο John Snow και η Daenerys Targaryen

στην τηλεοπτική σειρά του HBO

Και όλα αυτά τοποθετημένα σε έναν κόσμο που δεν έχει τίποτα το ρομαντικό, ούτε προκαλεί νοσταλγία για την τελειότητά του, αλλά είναι ασταθής και δυστοπικός, γεμάτος από πόλεμο, ίντριγκες, δολοφονίες και προδοσίες. Έναν κόσμο που είναι ταυτόχρονα χομπσιανός (στην οποία όλοι αγωνίζονται εναντίον όλων) και μακιαβελικός (ρεαλισμός και προσαρμοστικότητα στην υπηρεσία του σκοπού της εξουσίας). Ένα κόσμο που, σύμφωνα με τις συμβάσεις του είδους της φανταστικής λογοτεχνίας, δεν είναι ο δικός μας, αλλά τοποθετείται σε έναν απροσδιόριστο χρόνο (σε κάποιο ψευτομεσαιωνικό περιβάλλον) και βεβαίως σε έναν τόπο δημιουργημένο για τις ανάγκες του μυθιστορήματος. Αυτός ο κόσμος όμως είναι καθρέφτης του πραγματικού. Όσα ζουν οι ήρωες του Martin σε τούτο το παιχνίδι του στέμματος γειώνονται στη νομοτέλεια στου δικού μας εξωτερικού κόσμου, ξεκολλάνε από τον χώρο του φανταστικού και γίνονται α-χρονικά και α-τοπικά με την έννοια ότι είναι πάγια στοιχεία του παιχνιδιού της εξουσίας σε κάθε τόπο και κάθε χρόνο. Η πειστικότητα της «αλλότητας» και η έκταση της ιδιομορφίας του δημιουργημένου κόσμου βασίζονται ακριβώς στο γεγονός ότι υπάρχουν σ’ αυτόν χαρακτηριστικά πολύ κοντινά μας και άμεσα αναγνωρίσιμα.

   

Πηγές για τις εικόνες:

https://en.wikipedia.org/wiki/Ned_Stark#/media/File:Ned_Stark-Sean_Bean.jpg

https://en.wikipedia.org/wiki/Iron_Throne_(A_Song_of_Ice_and_Fire)#/media/File:Iron_Throne-World_of_Ice_and_Fire_(2014).jpg

https://www.nme.com/blogs/tv-blogs/game-of-thrones-season-8-release-date-trailers-spoilers-theories-2129812

Game of Thrones (Μέρος Α΄)

Κι ενώ μέσα στον Απρίλιο του 2019 όλοι αναμένουν την τελευταία όγδοη περίοδο του τηλεοπτικού Game of Thrones, εγώ, αρκετά πριν, είχα αρχίσει να διαβάζω όσα βιβλία έχουν κυκλοφορήσει για να ανακαλύψω τι είναι αυτό που κάνει αυτό το έργο τόσο αγαπημένο για τόσους πολλούς ανθρώπους. Γιατί η αλήθεια είναι πως το Game of Thrones είναι μανία.

Ο Αμερικανός George R. R. Martin δημοσίευσε το πρώτο βιβλίο της σειράς το 1996 (είχε ξεκινήσει να το δουλεύει από το 1991) και είναι μέρος μιας ευρύτερης σειράς με τίτλο A Song of Ice and Fire (Το τραγούδι της φωτιάς και του πάγου). Το πρώτο αυτό βιβλίο, που έγινε αμέσως επιτυχία και κέρδισε βραβεία, είχε συνέχεια: ο πέμπτος και τελευταίος τόμος του κυκλοφόρησε το 2011. Και από τότε σιωπή. Ωστόσο, το 2011 η σειρά του Martin γνώρισε μια δεύτερη ζωή, καθώς, στις 17 Απριλίου, έκανε πρεμιέρα η τηλεοπτική του διασκευή στο HBO. Και μάλιστα, αυτή η δεύτερη ζωή είναι μακρύτερη, αφού καλύπτει και την έκτο και έβδομο βιβλίο, που ο Martin δεν έχει ακόμα καταφέρει να ολοκληρώσει.

Ο Martin δημιουργεί έναν ολόκληρο φανταστικό κόσμο, όπου οι εποχές κρατάνε χρόνια και ο οποίος περιλαμβάνει τις ηπείρους Westeros και Essos. Στην Westeros υπάρχει μια πολιτική ενότητα γνωστή με το όνομα Seven Kingdoms απλωμένη σε εννιά περιοχές: North, Iron Islands, Riverlands, Vale, Westerlands, Stormlands, Reach, Crownlands και Dorne. Ένας παγωμένος, δεμένος με μάγια τοίχος χωρίζει τα Seven Kingdoms από τη βορειότερη αχαρτογράφητη περιοχή στην οποία δρουν οι ψυχροί, υπερφυσικοί Others. Ανατολικά της Westeros και κατά μήκος της Narrow Sea βρίσκεται η Essos. Free Cities λέγονται τα έθνη στη δυτική πλευρά της Essos, ενώ στη νότια πλευρά της είναι οι ανεξερεύνητες ήπειροι Sothoryos και Ulthos.

Χάρτης της Westeros

Οι άνθρωποι στον κόσμο του Martin διαμορφώνονται από το κλίμα της περιοχής στην οποία ζουν. Για παράδειγμα, ο άρχοντας του Βορρά, ο Eddard “Nedd” Stark και η οικογένειά του είναι άνθρωποι σκυθρωποί, ευθείς, ανθεκτικοί, προετοιμασμένοι να αντιμετωπίσουν τον χειμώνα που έρχεται μετά από μια δεκαετή καλοκαιρία. “Winter is coming” (= ο χειμώνας έρχεται) είναι το σύνθημά τους, και αναφέρεται όχι μόνο στο φυσικό γεγονός αλλά και σε κινδύνους που είναι υπαρκτοί αν και όχι ακόμα αντιληπτοί. 

Στα Seven Kingdoms ο βασιλιάς προέρχεται από τη δυναστεία των Targaryen η οποία εξουσιάζει τους δράκους. Όταν αρχίζει η αφήγηση του πρώτου βιβλίου ο τελευταίος Targaryen, ο Aegon, έχει σκοτωθεί από τον Jammie Lannister και τώρα βασιλιάς είναι ο Robert Baratheon, παντρεμένος με τη δίδυμη αδελφή και ερωμένη του Jammie, τη Cercei. Μαίνεται ύπουλα και υπόγεια η δυναστική διαμάχη για τον έλεγχο της Westeros. Φιλίες, συμμαχίες, έρωτες και συμπάθειες, ίντριγκες, εξαπατήσεις, συνομωσίες και πισώπλατα μαχαιρώματα, όλα –κυρίως τα δεύτερα- συμβαίνουν στον κόσμο του Martin. Και, συγχρόνως, υπάρχει η απειλή του χειμώνα και μια άλλη απειλή, απροσδιόριστη και τρομακτική, που παραμονεύει μέσα στο δάσος. Και ακόμα μια, που έρχεται από την Essos, εκεί που ζει η βάρβαρη νομαδική ιππική φυλή των Dothraki και η Daenerys, η τελευταία απόγονος του οίκου των δράκων, των Targaryen, και σύζυγος του Khal Drogo, η οποία επιθυμεί τον θρόνο των προγόνων της.

Ο Martin δεν προστατεύει τους χαρακτήρες του. Ακόμα και οι πιο συμπαθείς απ’ αυτούς (όπως ο μικρός Bran ή ο άρχοντας Nedd) πληγώνονται ή πεθαίνουν. Οι χαρακτήρες του είναι, επίσης, πολύπλοκοι. Καλοί ή κακοί δεν είναι εύκολο να αποφασίσεις. Ο πάγιος και ενοχλητικός μανιχαϊσμός των βιβλίων της φανταστικής λογοτεχνίας υπερβαίνεται. Ο Martin δεν προστατεύει ούτε τους αναγνώστες του. Ό,τι αυτοί θεωρούν δεδομένο, ό,τι αντιλαμβάνονται ως βέβαιο, τις περισσότερες φορές ανατρέπεται βίαια. Μοιάζει σαν ο συγγραφέας να τους περιγελάει: «η αντίληψή σας γι’ αυτό που συμβαίνει δεν βασίζεται σε καμία δική μου ένδειξη», είναι σαν να τους λέει. «Μπαίνοντας στον κόσμο μου, μαθαίνετε να εγκαταλείπετε τις προκαταλήψεις σας. Όσα συμβαίνουν εδώ και τώρα σας εξασφαλίζουν μια περιορισμένη οπτική. Υπάρχουν μηχανισμοί που έχουν μπει σε λειτουργία χρόνια ή αιώνες πριν και στις συνέπειές τους θα σκοντάψετε κάποια στιγμή». Ο Martin δεν προστατεύει ούτε τον εαυτό του. Η παντογνωσία των τριτοπρόσωπης αφήγησής του υπονομεύεται από το γεγονός ότι σε κάθε κεφάλαιο ο συγγραφέας υιοθετεί την εσωτερική εστίαση ενός διαφορετικού ήρωα. Με όλα αυτά αναδεικνύεται η πολυπλοκότητα της ανθρώπινης κατάστασης, ενώ αγνοούνται ακόμα και οι πιο προβεβλημένες συμβάσεις του συγκεκριμένου είδους της φανταστικής λογοτεχνίας.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

1) Ολόκληρη η σειρά των βιβλίων του Martin έχει κυκλοφορήσει στα ελληνικά από τις εκδόσεις Annubis.

2) Καθόλου τυχαία η συγκεκριμένη ανάρτηση περίπου συμπίπτει με την Παγκόσμια Ημέρα Παιδικής Λογοτεχνίας.

Πηγές για τις εικόνες:

https://en.wikipedia.org/wiki/Game_of_Thrones#/media/File:Game_of_Thrones_title_card.jpg

https://en.wikipedia.org/wiki/World_of_A_Song_of_Ice_and_Fire#/media/File:Westeros.map.jpg

https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_A_Song_of_Ice_and_Fire_characters#/media/File:A_Song_of_Ice_and_Fire_arms_of_House_Stark_running_direwolf_white_scroll.png