Όταν αγάπησε ο Kierkegaard

Ο Δανός φιλόσοφος Søren Kierkegaard ήταν ένας πολύ ιδιόμορφος άνθρωπος. Η ιδιομορφία του αυτή μπορεί να ήταν προϊόν μιας νεανικής του επιλογής η οποία του προξένησε μεγάλη αγωνία.

Ο Søren, την άνοιξη του 1837, όταν ήταν 24 ετών, γνώρισε και ερωτεύτηκε μια πολύ όμορφη κοπέλα, τη Regine Olsen, η οποία ήταν μόλις 15 ετών. Τρία χρόνια αργότερα, ο Søren της έκανε πρόταση γάμου την ώρα που εκείνη ήταν καθισμένη στο πιάνο, στο σαλόνι του σπιτιού της, έπαιζε για χάρη του ένα μουσικό κομμάτι.

Όλα φαίνονταν ιδανικά, κι όμως δεν ήσαν. Ο νεαρός φιλόσοφος είχε αρχίσει να αμφιβάλει για την απόφασή του να παντρευτεί την αγαπημένη του, θεωρώντας ότι ο μελαγχολικός και θεοσεβούμενος χαρακτήρας του δεν του επέτρεπε τέτοια δέσμευση. Ώσπου, στις 11 Αυγούστου 1841, ο Søren διέλυσε τον αρραβώνα, αφήνοντας τη Regine συντετριμμένη και βυθίζοντας τον εαυτό του σε μια αβάσταχτη υπαρξιακή αγωνία.

Πώς μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι μια απόφασή μας είναι σωστή; Έκτοτε, αυτό το ερώτημα απασχόλησε συστηματικά το φιλοσοφικό του έργο. Το πρώτο του έργο με τίτλο Either/Or (Είτε/Είτε), το οποίο εξέδωσε το 1843 με το ψευδώνυμο Victor Eremita, αναφέρεται ακριβώς σε αυτό το ζήτημα, όπως άλλωστε υποδεικνύει και ο τίτλος του.

Την ίδια χρονιά ο Kierkegaard ανακάλυψε ότι η αγαπημένη του είχε ήδη αρραβωνιαστεί έναν υψηλόβαθμο κρατικό υπάλληλο, τον Johan Frederik Schlegel. Δεν πτοήθηκε όμως. Συνέχισε να πιστεύει πως κάποια θεϊκή πράξη θα έκανε τη Regine να επιστρέψει στην πρώτη της αγάπη. Φυσικά, έπεσε έξω. Η νεαρή παντρεύτηκε τον Schlegel το 1847 και έζησε μαζί του ευτυχισμένη την υπόλοιπη ζωή της μέχρι τη χρονιά του θανάτου της, το 1904.

Ο Kierkegaard, ο οποίος πέθανε το 1855, σε ηλικία μόλις 42 ετών, λίγους μήνες αφότου η Olsen εγκατέλειψε τη Δανία για τις Δυτικές Ινδίες όπου ο άντρας της είχε τοποθετηθεί Κυβερνήτης, δεν έπαψε ποτέ να εμπνέεται από την αγάπη του γι’ αυτήν και της αφιέρωσε όλα τα έργα του (πλην ενός), ισχυριζόμενος ότι αυτή ήταν η αιτία που εκείνος έγινε συγγραφέας.

Είναι θαμμένοι ο ένας δίπλα στον άλλον στο κοιμητήριο Assistens της Copenhagen.

Πηγή για την εικόνα:

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Regine_Olsen_(Emil_B%C3%A6rentzen).jpg

Ετερώνυμοι: Søren Kierkegaard

Το 1843 πρωτοεμφανίζεται ο Victor Eremita, εκδότης του δανέζικου περιοδικού Either/Or (Είτε/Είτε). Ο Eremita αφηγείται ότι βρήκε ένα χειρόγραφο στο κρυφό συρτάρι ενός μεταχειρισμένου γραφείου. Περιγράφεται σε αυτό μια θεωρία της ανθρώπινης ύπαρξης που χαρακτηρίζεται από μια κρίσιμη διάκριση και προϋποθέτει τη λήψη μιας απόφασης, όπως ακριβώς υποδεικνύεται από τον τίτλο του. Από τη μια, ένας ουσιαστικά ηδονιστικός τρόπος ζωής, τον οποίο υποστηρίζει, γράφοντας σύντομα άρθρα με έντονα ποιητική γλώσσα και αναφορές σε αισθητικά θέματα, κάποιος συντάκτης Α. Από την άλλη, η ηθική ζωή η οποία βασίζεται στη δέσμευση, την οποία υποστηρίζει, γράφοντας δύο εκτεταμένες επιστολές με έντονα επιχειρηματολογικό χαρακτήρα, ένας άλλος συντάκτης που υπογράφει με το όνομα Judge William. 

Την ίδια χρονιά εκδίδεται ένα έργο με τον τίτλο Fear and Trembling (Φόβος και Τρόμος). Συγγραφέας του ο Johannes de Silentio. Εδώ συζητείται το ζήτημα της πίστης στον Θεό, με την ιστορία του Αβραάμ να βρίσκεται στην καρδιά του. Αν ο Αβραάμ θανατώσει τον γιο του, θα πράξει κάτι ηθικά εσφαλμένο. Κάνοντας, όμως, αυτό που του ζήτησε ο Θεός και αγνοώντας το συμβατικό αίσθημα δικαίου και αδίκου, θα έχει κάνει ένα άλμα πίστης. Θα έχει πιστέψει στον Θεό, αναλαμβάνοντας και τη διακινδύνευση που αυτό συνεπάγεται.

Ο Constantin Constantius είναι ο συγγραφέας του πρώτου μισού ενός έργου που φέρει τον τίτλο Repetition (Επανάληψη). Είναι ο ψυχαναλυτής ο οποίος προσπαθεί να θεραπεύσει από την κατάθλιψη τον συγγραφέα του δεύτερου μισού, τον αναφερόμενο ως Young Man που πάσχει επειδή αποφάσισε να εγκαταλείψει τη νεαρή ερωμένη του για χάρη του Θεού.

Vigilius Haufniensis λέγεται ο συγγραφέας του έργου The Concept of Anxiety (Η έννοια της αγωνίας), που εκδόθηκε το 1844. Στο Prefaces (Πρόλογοι), που εκδόθηκε την ίδια χρονιά, συγγραφέας είναι ο Nicolaus Notabene. Τα δύο βιβλία συνομιλούν και το θέμα τους είναι οι υπαρξιακές επιλογές που μπορεί να κάνει ένας άνθρωπος και οι ενδεχόμενες συνέπειές τους.

Στο έργο Stages on Life’s Way (Στάδια της ύπαρξης), στο οποίο επανέρχονται θέματα που έχουν συζητηθεί στο  Either/Or (Είτε/Είτε), εκδότης είναι ο Hilarius Bookbinder.

Δύο έργα κυκλοφορούν με συγγραφέα κάποιον ονόματι Johannes Climacus. Πρόκειται για τo έργo Philosophical Fragments (Φιλοσοφικά αποσπάσματα) και για τη συνέχειά του Concluding Unscientific Postscript to the Philosophical Fragments (Ολοκλήρωση ενός μη επιστημονικού υστερόγραφου στα φιλοσοφικά αποσπάσματα). Η σημασία του ατόμου και η υποκειμενικότητα της αλήθειας είναι τα θέματα που εξετάζονται.

 Η σειρά άρθρων με τίτλο The Crisis and the Crisis in the Life of an Actress (Η κρίση και η κρίση στη ζωή μιας ηθοποιού) έχει συγγραφέα κάποιον Inter et Inter, το Two Minor Ethical-Religious Essays (Δύο ηθικο-θρησκευτικές πραγματείες) έχει συγγραφέα τον H.H. και το The Sickness unto Death (Ασθένεια προς θάνατον), όπως και το Practice in Christianity (Πρακτικές του Χριστιανισμού), το υπογράφει ο Anti-Climacus.

Στην πραγματικότητα συγγραφέας όλων των παραπάνω έργων, καθώς και πολλών άλλων, είναι ο Δανός υπαρξιστής φιλόσοφος και θεολόγος Søren Kierkegaard, ο οποίος χρησιμοποιεί ετερώνυμους, καθένας από τους οποίους έχει έναν διαφορετικό τρόπο να βλέπει τον κόσμο. Έμμεσες δημοσιεύσεις του θεωρούνται αυτά τα έργα. Ο Kierkegaard υποστηρίζει ότι όσα γράφει με το όνομα άλλου, δεν είναι δικές του απόψεις, αλλά τα αντιμετωπίζει ως τρίτος, ως αναγνώστης, ελπίζοντας ότι το ίδιο θα κάνουν και οι υπόλοιποι αναγνώστες του. Αυτοί θα πρέπει να αποφασίσουν ποια από τις προσεγγίσεις ζωής που προτείνονται έχει αξία για τους ίδιους. 
Εξάλλου, για τον Kierkegaard αυτό που είχε σημασία ήταν μόνο η υποκειμενική οπτική γωνία, η εμπειρία του ατόμου το οποίο καλείται να επιλέξει.

Πηγή για την εικόνα:

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:S%C3%B8ren_Kierkegaard_i_Corsaren.jpg