Οι 4 εποχές της αστυνομικής λογοτεχνίας (Μέρος Β΄)

Το 1930 κάνει την εμφάνιση του ο ο Sam Spade. Αμερικανός και πολύ ζόρικος, από την κατηγορία των tough guys της εποχής. Η ηθική του είναι αμφισβητούμενη, η συμπεριφορά του ωμή και αγέρωχη, η ζωή του ριψοκίνδυνη. Γύρω του, στις αμερικανικές μεγαλουπόλεις, τούτη την περίοδο του μεσοπολέμου και της ποτοαπαγόρευσης, το οργανωμένο έγκλημα κάνει θραύση, οι συμμορίες των gangsters σκορπούν τον τρόμο, η πορνεία αποτελεί πολύ επικερδή επιχείρηση, ο τζόγος επίσης.

Ο Sam Spade θα μπορούσε θαυμάσια να είναι ένας πραγματικός άνθρωπος, με περισσότερα κουσούρια από αρετές. Ο Dashiell Hammett, που τον επινόησε για τις ανάγκες του έργου του The Maltese Falcon (Το γεράκι της Μάλτας), γνωρίζει πολύ καλά τη σκοτεινή πλευρά του κόσμου, αφού και ο ίδιος έχει εργαστεί ως ιδιωτικός ντετέκτιβ στο διάσημο πρακτορείο Pinkerton. Γι’ αυτό και το αστυνομικό μυθιστόρημα που γράφει απομακρύνεται εντελώς από τα στερεότυπα του είδους όπως είχαν διαμορφωθεί από τους προγενέστερους (Poe, Conan Doyle, Christie, Chesterton). Τώρα, η ικανότητα να ρίχνει γροθιές, να χειρίζεται το περίστροφο, να μιλάει τη γλώσσα της πιάτσας σε όλα τα επίπεδα, είναι πολύ πιο σημαντική από την αναλυτική λογική του τυπικού ντετέκτιβ ήρωα της προηγούμενης εποχής. Το αστυνομικό αφήγημα ζει τη δεύτερη εποχή του, γίνεται σκληρό, «hard-boiled» όπως συνήθως το ονομάζουν.

Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και ο έτερος εκπρόσωπος της ίδιας περιόδου, ο Philip Marlowe, ο χαρακτήρας που πρωτοπαρουσίασε το 1939 ο Raymond Chadler στο έργο του The Big Sleep (Ο μεγάλος ύπνος).  

Η τηλεοπτική διασκευή του έργου The Adventure of the Cheap Flat (Υπόθεση φτηνό διαμέρισμα) της Agatha Christie αρχίζει με τον Poirot να παρακολουθεί μια κινηματογραφική ταινία στην οποία και ο παράνομος και ο αστυνομικός σκορπούν αδιακρίτως πυροβολισμούς. Εκείνος, εντελώς αντίθετος με τέτοιου είδους παράλογη βία, κλείνει τα μάτια του μέχρι να τελειώσει η σκηνή, ενώ γύρω του όλοι οι άλλοι κρατούν την ανάσα τους από την αγωνία. Το εύρημα του σκηνοθέτη είναι έξυπνο, επειδή αποτυπώνει τη διαφορά ανάμεσα στις δύο εποχές της αστυνομικής λογοτεχνίας. 

Ενώ ο Holmes ή ο Poirot θα μπορούσαν να εξιχνιάσουν μια υπόθεση στρογγυλοκαθισμένοι στην πολυθρόνα τους, βάζοντας μόνον το μυαλό τους να δουλέψει, ο Spade και ο Marlowe, αντίθετα, πρέπει να βγουν στους δρόμους, να πληγώσουν και να πληγωθούν. Τώρα, δεν είναι εντελώς ξεκάθαρο ποιοι είναι οι καλοί και ποιοι είναι οι κακοί. Οι μέθοδοι, πάντως, που χρησιμοποιούν μοιάζουν πολύ, ενώ επιπλέον ο ντετέκτιβ Marlowe είναι ένας πρώην κατάδικος. Τόσο μακριά από τον φλεγματικό Sherlock Holmes και τον κομψό, αυτάρεσκο και κάπως σνομπ Hercule Poirot. 

Σκεφτείτε μόνον πως στον κινηματογράφο ο ηθοποιός που ενσάρκωσε με τρόπο υποδειγματικό τους δύο ντετέκτιβ νέας κοπής, τον  Spade και τον Marlowe, ήταν ο «σκληρός» του Hollywood, o Humphrey Bogart. 

Πηγές για τις εικόνες:

http://davycrockettsalmanack.blogspot.gr/2013/11/dashiell-hammett-movie-gallery-maltese.html

https://filmonogamy.wordpress.com/2011/03/10/film-of-the-week-the-big-sleep/

http://classicfilmfreak.com/2009/05/14/poirot-is-back-has-he-ever-left/

http://jamesrayneau.wordpress.com/2013/01/10/a-top-five-of-famous-sherlocks/

Οι 4 εποχές της αστυνομικής λογοτεχνίας (Μέρος Α΄)

Το 1841 δημοσιεύεται στην Αμερική, στο Graham’s Magazine, το σύντομο διήγημα του Edgar Allan Poe με τίτλο: The Murders in the Rue Morgue (Διπλή δολοφονία στην οδό Μοργκ), το οποίο θεωρείται ως το πρώτο έργο μιας ιδιαίτερης λογοτεχνικής κατηγορίας, της αστυνομικής. Ο ίδιος o Poe μάλλον δεν είχε καμία πρόθεση να γράψει αστυνομική λογοτεχνία όπως την ορίζουμε εμείς σήμερα. Περισσότερο συνέχιζε το κλίμα μυστηρίου που ήταν οικείο από ιστορίες όπως αυτές της Charlotte Brontë (Jane Eyre), του Charles Dickens (Bleak House) και άλλων.

Θα ακολουθήσει ο Sir Arthur Conan Doyle, ο οποίος, το 1887, στην καρδιά της βικτωριανής Αγγλίας, θα δημοσιεύσει την πρώτη του ιστορία με ήρωα τον δαιμόνιο ντετέκτιβ-σύμβουλο Sherlock Holmes. Τίτλος της: A Study in Scarlet (Σπουδή στο κόκκινο). 

Μια γυναίκα, η επίσης Αγγλίδα Agatha Christie, θα απαντήσει το 1920, δημοσιεύοντας το έργο The Mysterious Affair at Styles (Η μυστηριώδης υπόθεση Στάιλς). Πρωταγωνιστής είναι ο μικρόσωμος, μυστακοφόρος Βέλγος ντετέκτιβ Hercule Poirot. 

Επτά χρόνια αργότερα θα εμφανιστεί στην κατεξοχήν ανδροκρατούμενη σκηνή της αστυνομικής λογοτεχνίας η άλλη ηρωίδα της Agatha Christie, η Miss Jane Marple. Το πρώτο έργο με πρωταγωνίστρια την πανέξυπνη γεροντοκόρη έχει τίτλο: The Thirteen Problems (Τα δεκατρία προβλήματα). 

Είναι και ο G. K. Chesterton, ο οποίος μας συστήνει τον ήρωά του, τον πατέρα Brown, στο έργο The Blue Cross (Ο γαλάζιος σταυρός) το 1910.

Τα έργα και των τριών αυτών συγγραφέων μπορούν να ενταχθούν στο λεγόμενο «ορθόδοξο» αστυνομικό αφήγημα, που αλλιώς θα μπορούσαμε να το ονομάσουμε και «detective fiction». Ο ντετέκτιβ ήρωας είναι συνήθως ένας εκκεντρικός αλλά εξαιρετικά χαρισματικός άνθρωπος, ο οποίος, με όπλο την αναλυτική λογική ή/και τη διαίσθησή του, καταφέρνει να λύσει ακόμα και τα πιο περίπλοκα αστυνομικά αινίγματα. Πλάι του βρίσκεται συνήθως ένας σύντροφος, πιστός αλλά δίχως ιδιαίτερες πνευματικές ικανότητες, που έχει για ρόλο του να αναδεικνύει την ανωτερότητα του πρωταγωνιστή. Τον ίδιο ρόλο προορίζονται να παίξουν ο σκηνικός χώρος, που δημιουργεί την εντύπωση ότι το έγκλημα ήταν αδύνατο να συμβεί, και η λύση του εγκλήματος, εντελώς απροσδόκητη τις περισσότερες φορές. Ο αγώνας μεταξύ καλού και κακού λήγει πάντοτε με νίκη του πρώτου, και μάλιστα χωρίς να πλανάται καμία αμφιβολία περί αυτού. Η διασαλευμένη ηθική τάξη αποκαθίσταται και μαζί της καταλαγιάζει και η αγωνία του αναγνώστη.  

Ούτε αίματα, ούτε σφοδρά ερωτικά πάθη, ούτε λεπτομερής ψυχογραφία των ηρώων, ούτε κοινωνιολογική αναφορά. Ή, πάντως, πολύ μικρή δόση από όλα αυτά, επειδή ακριβώς δεν παίζουν σοβαρό ρόλο στην εξιχνίαση της υπόθεσης. Εδώ μετράει η σχεδόν μαθηματική λογική του ντετέκτιβ, ο οποίος διασταυρώνει πληροφορίες, αποκλείει υποθέσεις, επεξεργάζεται δεδομένα και, εν τέλει, τοποθετεί στη σωστή τους θέση όλα τα κομμάτια του puzzle.

Πηγές για τις εικόνες:

http://galleryhip.com/the-murders-in-the-rue-morgue-house.html

http://www.ovguide.com/a-study-in-scarlet-9202a8c04000641f8000000000175858

http://www.tvrage.com/Poirot/episodes/135982

https://agathachristiereader.wordpress.com/2011/05/12/review-55-51/

http://www.fantasticfiction.co.uk/c/g-k-chesterton/father-brown-essential-tales.htm

C. Auguste Dupin: Το μυστήριο της Μαρί Ροζέ

Κάθε ντετέκτιβ που σέβεται τον εαυτό του χρειάζεται έναν ικανό βιογράφο. Ο Ιππότης C. Auguste Dupin βιογραφείται από τον ανώνυμο φίλο και συγκάτοικό του, όπως ο Sherlock Holmes βιογραφείται από τον επίσης αφοσιωμένο φίλο και συγκάτοικό του Dr. John Watson και ο Hercule Poirot από τον ελαφρώς αφελή συνεργάτη και φίλο του Captain Arthur Hastings.

Αυτήν την φορά ο ανώνυμος βιογράφος διηγείται την επιτυχία του Dupin να αποκαλύψει τις λεπτομέρειες ενός εγκλήματος που έμεινε στη μνήμη των ανθρώπων ως «η δολοφονία της Μαρί Ροζέ». Ο Dupin, μετά την εξιχνίαση των φόνων της οδού Morgue, επέστρεψε στη μοναχική καθημερινότητά του. Όμως, η Αστυνομία δεν τον ξέχασε, μολονότι, ανίκανη να παρακολουθήσει τη συλλογιστική που τον οδήγησε στη λύση του μυστηρίου, απέδωσε την επιτυχία του σε ένα είδος μαγείας και ερμήνευσε τις αναλυτικές του ικανότητες ως απλή διαίσθηση.

Όταν έγινε γνωστή η δολοφονία της νεαρής κομψευόμενης Marie, μετά από δύο μυστηριώδεις εξαφανίσεις της, κι ενώ το Παρίσι ήταν ανάστατο και η έρευνα φαινόταν να έχει βαλτώσει παρά το υψηλό ποσόν της προκήρυξης που ανακοινώθηκε, ο ίδιος ο αστυνομικός διευθυντής G- ζήτησε τη βοήθεια του Ιππότη Dupin. Εκείνος δέχτηκε και το κομπλιμέντο και τη γενναιόδωρη προσφορά του αστυνομικού, και ανέθεσε στον φίλο του να συγκεντρώσει όλα τα διαθέσιμα στοιχεία.

O Dupin εξέτασε τα στοιχεία που του δόθηκαν και τις ατεκμηρίωτες υποθέσεις των αρχών και του τύπου, υποβάλλοντάς τα στην πιο σκληρή και μεθοδική λογική ανάλυση, αξιοποιώντας ταυτόχρονα τα πιο σύγχρονα επιστημονικά πορίσματα. Βασισμένος στο ρεπορτάζ των εφημερίδων, με τη χρήση της αναλυτικής μεθόδου και με εμμονή σε εκείνες που έμοιαζαν να είναι οι πιο ασήμαντες λεπτομέρειες, ο ερασιτέχνης ντετέκτιβ κατάφερε να εισχωρήσει στο μυαλό του δολοφόνου και οδηγήθηκε στη λύση του μυστηρίου (που, ως προφανής ή ως αδιάφορη, δεν αποκαλύπτεται), απολαμβάνοντας έτσι τα πλεονεκτήματα της συμφωνίας που είχε κάνει με τον αστυνομικό διευθυντή.

Ο Poe δημοσίευσε αυτήν τη σύντομη ιστορία μυστηρίου το 1842, στο Snowden’s Ladies’ Companion, σε τρεις συνέχειες, δημιουργώντας, κατά κάποιον τρόπο, ένα sequel της πρώτης του αστυνομικής ιστορίας που είχε ήρωα τον Ιππότη C. Auguste Dupin. Βασίστηκε στα πραγματικά περιστατικά μιας υπόθεσης δολοφονίας που έλαβε χώρα στη Νέα Υόρκη με θύμα τη Mary Cecilia Rogers. Ο Dupin, προσωπείο του συγγραφέα σε αυτήν την ιστορία, είναι το άλλοθι για να εκθέσει ο Poe τη δική του εκδοχή σχετικά με τη μυστηριώδη δολοφονία της νεαρής κοπέλας, ο ένοχος της οποίας στην πραγματική ζωή παρέμεινε άγνωστος. Μάλιστα, ο Poe, έπεισε τους εκδότες να δημοσιεύσουν την ιστορία του διαβεβαιώνοντάς τους πως είχε εξιχνιάσει το έγκλημα.

Περισσότερο δοκίμιο ή διάλεξη και λιγότερο λογοτεχνική αφήγηση χαρακτήρισαν το διήγημα οι επικριτές του. Ακόμα κι έτσι όμως, παραμένει το γεγονός πως ήταν η πρώτη φορά που ένα αληθινό έγκλημα ενέπνευσε μια μυθιστορηματική αφήγηση μυστηρίου. Εξάλλου, εκτός από επικριτές, η ιστορία είχε και φανατικούς θαυμαστές, μεταξύ των άλλων τον Charles Baudelaire, ο οποίος εκτιμούσε πως επρόκειτο για αριστούργημα.

Πηγές:

Έντγκαρ Άλλαν Πόε (2005). Τρία αστυνομικά προβλήματα για τον Αύγουστο Ντυπέν. Μετάφραση: Γιώργος Μπλάνας. Αθήνα: Ερατώ.

http://en.wikipedia.org/wiki/The_Mystery_of_Marie_Rog%C3%AAt

http://shocktheater1.blogspot.gr/2011/01/mystery-of-marie-roget-1942.html

http://mistlake.wordpress.com/2014/04/15/film-review-mystery-of-marie-roget-1942/

C. Auguste Dupin: Διπλή δολοφονία στην οδό Μόργκ

Ο νεαρός Ιππότης C. Auguste Dupin καταγόταν από μια ξακουστή οικογένεια, όμως διάφορα δυσάρεστα περιστατικά τον οδήγησαν σε ακραία φτώχεια και μόνον η ευγένεια των πιστωτών του τού επέτρεψε να διατηρήσει ένα μικρό εισόδημα ώστε να μπορεί, με αιματηρές οικονομίες είναι η αλήθεια, να ζει. Μοναδική του πολυτέλεια ήταν τα βιβλία. Τα σπάνια πολύτιμα βιβλία, τα οποία συνήθιζε να αναζητεί στη σκοτεινή βιβλιοθήκη της Montmartre, στο Παρίσι. Σε μια τέτοια αναζήτηση,  συνάντησε έναν άλλον νεαρό κύριο ο οποίος εντυπωσιάστηκε από την ευφυΐα και τη φρεσκάδα της φαντασίας του και ένιωσε πως η συντροφιά μαζί του θα ήταν για εκείνον θησαυρός. Αποφάσισαν να μείνουν μαζί και εγκαταστάθηκαν σε ένα παμπάλαιο, ετοιμόρροπο, ακατοίκητο από καιρό, παράξενο σπίτι, που βρισκόταν σε μια ερημική γωνιά του Saint-Germain.

Ο νεαρός Dupin, όπως ανακάλυψε σύντομα ο συγκάτοικός του, διάθετε μια σπάνια αναλυτική ικανότητα, γι’ αυτό οι γρίφοι, τα αινίγματα και τα ιερογλυφικά του πρόσφεραν μεγάλη απόλαυση. Αγαπούσε επίσης την απομόνωση και τη νύχτα. Παρέα με τον πρόθυμο φίλο του τριγύριζαν στην πόλη, συζητώντας και ψάχνοντας για τις συγκινήσεις εκείνες που μπορεί να προσφέρει ο ήρεμος στοχασμός. Ο Dupin, σε αυτές τις νυχτερινές εξορμήσεις, εύρισκε την ευκαιρία να επιδεικνύει την αναλυτική του οξυδέρκεια (ratiocination), υπερφυσική για την κοινή λογική, καταλήγοντας σε συμπεράσματα που προϋπέθεταν συστηματική μέθοδο αλλά και πολλή διαίσθηση.

Έτσι περιγράφει ο Edgar Allan Poe τον ήρωά του, τον πρώτο μυθιστορηματικό ντετέκτιβ, πρόγονο του Sherlock Holmes και του Hercule Poirot. Ο Dupin κάνει την πρώτη του εμφάνιση το 1841, στο σύντομο διήγημα του Poe, The Murders in the Rue Morgue (Διπλή δολοφονία στην οδό Μοργκ), το οποίο δημοσιεύθηκε στο Graham's Magazine. Στο διήγημα, ο εκκεντρικός Dupin λύνει το αίνιγμα της δολοφονίας δύο γυναικών, εξηγώντας συγχρόνως πώς είναι δυνατόν έξι άτομα να ακούσουν μια πολύ παράξενη φωνή να μιλάει χωρίς να μπορούν να συμφωνήσουν σε ποια γλώσσα.

     Εικονογράφηση του Byam Shaw (1909)

Η φωνή, καθώς και η τρίχα που βρέθηκε στη σκηνή του εγκλήματος δεν ανήκουν σε άνθρωπο, αλλά σε έναν τεράστιο ουραγκοτάγκο, καταλήγει με λογικές συνεπαγωγές ο Dupin, προκαλώντας τη δυσαρέσκεια του διευθυντή της αστυνομίας ο οποίος είχε εντελώς παραπλανηθεί σχετικά με τον ένοχο. Ο Dupin δεν θα του κρατήσει κακία, αλλά θα κλείσει την εκτίμησή του γι’ αυτόν με τα λόγια του Jean-Jacques Rousseau στη Nouvelle Héloise: «Θέλω να μιλήσω για τη μανία του να αρνείται αυτό που υπάρχει και να εξηγεί αυτό που δεν υπάρχει». Αυτή η φράση συνοψίζει την ιδιαιτερότητα της σκέψης του νεαρού Dupin, ο οποίος κάνει το αντίθετο ακριβώς από τον συμβατικό αστυνομικό διευθυντή: δέχεται την προτεραιότητα του πραγματικού, όσο κι αν αυτό μοιάζει να διαψεύδει την προφάνεια του κοινού νου, ενώ απαιτεί σύνθετες διεργασίες για να αναλυθεί και να δώσει καρπούς. 

  

Πηγές:

Έντγκαρ Άλλαν Πόε (2005). Τρία αστυνομικά προβλήματα για τον Αύγουστο Ντυπέν. Μετάφραση: Γιώργος Μπλάνας. Αθήνα: Ερατώ.

http://en.wikipedia.org/wiki/The_Murders_in_the_Rue_Morgue

http://mannysbookofshadows.wordpress.com/2013/10/11/edgar-allan-poes-the-murders-in-the-rue-morgue/

http://www.mrqe.com/movie_reviews/the-murders-in-the-rue-morgue-m100098312

Τα Χριστούγεννα του Ηρακλή Πουαρό (Μέρος Β΄)

Πλησίαζαν Χριστούγεννα όταν ο ιδιόρυθμος πολυεκατομμυριούχος Simeon Lee προσκάλεσε όλη του την οικογένεια για να γιορτάσουν μαζί. Έτσι,  στο σπίτι του, εκτός από τον πειθήνιο Alfred και τη σύζυγό του Lydia, συγκεντρώνονται ακόμα ο προσκολλημένος στη νεκρή μητέρα του David και η στιβαρή σύζυγός του Hilda, ο τσιγγούνης George μαζί με τη νεαρή και όμορφη συζυγό του Magdalene, ο Harry, το μαύρο πρόβατο της οικογένειας, και η Pilar, η εγγονή του Simeon Lee από τη νεκρή κόρη του την Jennifer. Τυχαία φτάνει στο σπίτι και ο Stephen Farr, γιος ενός παλιού του συνεταίρου στα πλούτη και στις παρανομίες.

Όταν ο Simeon Lee βρίσκεται δολοφονημένος μέσα στο δωμάτιό του κάτω από τις πιο παράδοξες συνθήκες, την υπόθεση αναλαμβάνουν ο νεαρός αστυνόμος Sugden, ο συνταγματάρχης Johnson και ο δαιμόνιος Ηρακλής Πουαρό.  Και τότε, μετά τη δολοφονία, κάποιοι αντιλαμβάνονται πως ορισμένες σκηνές είναι σαν να επαναλαμβάνονται και πως ορισμένα πρόσωπα έχουν μεταξύ τους μια ανεξήγητη ομοιότητα στην όψη και στην ιδιοσυγκρασία. Ταυτόχρονα, έρχονται στο φως μυστικά καλά κρυμμένα για πάρα πολλά χρόνια, αποκαλύπτονται απάτες και ψέματα, κλονίζονται σχέσεις και δημιουργούνται νέες.

Εκείνα τα Χριστούγεννα, ούτε ο Ηρακλής Πουαρό ούτε όλοι οι άλλοι έζησαν πραγματικά εορταστικά: ούτε έφαγαν σπιτικά γλυκά ούτε στόλισαν το σπίτι με λαμπιόνια. 

Ευτυχώς για τον διάσημο ντετέκτιβ που ο, ιδιότροπος  κατά τα άλλα, Simeon Lee είχε φροντίσει ώστε το σπίτι του να διαθέτει κεντρική θέρμανση η οποία δούλευε ικανοποιητικά. 

Πηγές για την εικόνες:

http://investigatingpoirot.blogspot.gr/2013/07/episode-by-episode-hercule-poirots.html

http://felicelog.blogspot.gr/2015/11/hercule-poirots-christmas-1994-photo.html

https://retroflix.wordpress.com/2010/12/24/tv-review-agatha-christie%E2%80%99s-poirot-hercule-poirots-christmas/