Χριστουγεννιάτικα δώρα (Μέρος Β΄)

 

Στην άποψη του Joel Waldfogel ότι τα χρηματικά δώρα είναι προτιμότερα, απαντάει ο οικονομολόγος Gregory Mankiw. Αυτός χρησιμοποιεί μια φράση πολύ συνηθισμένη σε σχέση με τις αγορές, για να υποστηρίξει ότι τα χρήματα δεν είναι η καλύτερη ιδέα για δώρο. Με το δώρο –λέει- «στέλνεις ένα σήμα». Στην ουσία κατέχεις μια ιδιωτική πληροφορία την οποία μοιράζεσαι μέσω του δώρου με αυτόν στον οποίο αφορά. Ποια πληροφορία; Ότι τον αγαπάς . Και διαλέγεις ένα δώρο, διαθέτοντας κόπο και χρήματα, για να του στείλεις το σήμα, για να του μεταβιβάσεις την πληροφορία.

Μας αρκεί αυτό; Δεν νομίζω. Η κίνηση, όπως την περιγράφει ο Mankiw, είναι πολύ έμμεση. Εξάλλου, υπό μία έννοια, σήμα δεν δίνεις και προσφέροντας χρήματα; Και μάλιστα, όσο περισσότερα, τόσο ισχυρότερο το σήμα, μήπως και το ραντάρ του άλλου είναι ασθενές!

Το δώρο, όποιο κι αν είναι, κυρίως αν το έχεις επιλέξει με φροντίδα και αγάπη, δεν στέλνει μόνον ένα σήμα, αλλά χτίζει μια σχέση. Όποιο κι αν είναι, είπα. Για να δούμε. Τι θα προτιμούσατε να σας χαρίσει το αγαπημένο σας πρόσωπο; Την ακριβή ηλεκτρική σκούπα, που έτσι κι αλλιώς σκοπεύετε να αγοράσετε επειδή η προηγούμενη σας χάλασε; Μια κάρτα δώρου για 10 μασάζ; Ένα διαμαντένιο κολιέ; Ένα κόκκινο τριαντάφυλλο; Πολλά κόκκινα τριαντάφυλλα; Ένα ρομαντικό δείπνο για δύο; Ένα σημειωματάριο για να γράφετε τις ευτυχισμένες στιγμές της σχέσης σας; Μια φωτογραφία των δυο σας σε κομψή κορνίζα;

Ποιος θα περιφρονούσε την ηλεκτρική σκούπα. Θα σας απάλλασσε και από την υποχρέωση να τρέχετε οι ίδιοι. Τα μασάζ, γιατί όχι, όταν η κυτταρίτιδα παραμονεύει; Τα διαμάντια μένουν εκτός συζήτησης. Είναι, άλλωστε, παντοτινά, ακόμα κι αν η σχέση δεν είναι. Αλλά τα τριαντάφυλλα, το ρομαντικό δείπνο, το σημειωματάριο, η φωτογραφία … Δεν σχετίζονται με την ωφέλεια. Όμως, δεν έχει καμία σημασία. Τα τριαντάφυλλα, το ρομαντικό δείπνο, το σημειωματάριο, η φωτογραφία, παρότι δώρα δίχως σπουδαία οικονομική αξία, δείχνουν μια έγνοια. Δείχνουν αγάπη. Δεν δίνουν απλώς ένα σήμα, αλλά εκφράζουν ένα συναίσθημα.

Γι’ αυτό, τα Χριστούγεννα, το καλύτερο ξόδεμα χρόνου είναι να χαζεύουμε τις φωτεινές βιτρίνες ψάχνοντας να βρούμε για τους αγαπημένους μας το ένα και μοναδικό δώρο που θα κάνει τη διαφορά. Ο Waldfogel γκρινιάζει ότι κάτι τέτοιο ακυρώνει την επιζητούμενη αποτελεσματικότητα και ισχυρίζεται ότι αυτό συμβαίνει επειδή η προσφορά χρημάτων έχει στιγματιστεί, έχει πρόσημο αρνητικό. Υπάρχουν κι άλλοι που συμφωνούν λέγοντας ότι -κακώς- τα χρηματικά δώρα έχουν γίνει ένα είδος «κοινωνικού ταμπού».

Όμως, ποιος δίνει σημασία στους οικονομολόγους; Τι μας νοιάζουν εμάς οι αγωνίες τους για τη «θεσμική δυσλειτουργία» που προκαλείται στην αγορά όταν μας χαρίζουν ένα κακάσχημο κόκκινο πουλόβερ με σταμπαρισμένες χιονονιφάδες και έλκηθρα, που μας πέφτει και μεγάλο;  Εμάς μας νοιάζει ότι κάποιος μας σκέφτηκε, κάποιος που μας αγαπάει, και το δείχνει. Εντάξει, θα μπορούσε να είχε κάπως καλύτερο γούστο, αλλά, έτσι κι αλλιώς, μήπως επρόκειτο να το φορέσουμε όποιο πουλόβερ και να μας χάριζε; Όχι, βέβαια. Τέτοιο πολύτιμο δώρο δεν το καταστρέφεις φορώντας το. Θα το κρύβαμε στη βαλίτσα με τους θησαυρούς μας, αυτούς που μας θυμίζουν στιγμές και πρόσωπα.

Οπότε, αγνοώντας σε αυτήν την περίπτωση τις επιταγές της αγοράς, σημαίνει ότι δεν της επιτρέπουμε να χώνεται σε όλα τα πεδία της προσωπικής μας ζωής ούτε να επηρεάζει τις ηθικές μας κρίσεις σε όλα τα ζητήματα.

 

Πηγές για τις εικόνες:

https://pixabay.com/el/photos/%CF%81%CE%B5%CF%84%CF%81%CF%8C-%CE%B4%CF%8E%CF%81%CE%B1-%CF%87%CF%81%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%85%CE%B3%CE%B5%CE%BD%CE%BD%CE%B9%CE%AC%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%BF-%CE%B4%CE%AD%CE%BD%CF%84%CF%81%CE%BF-1847088/

https://pixabay.com/el/illustrations/%CF%87%CF%81%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%8D%CE%B3%CE%B5%CE%BD%CE%BD%CE%B1-%CF%81%CE%B5%CF%84%CF%81%CF%8C-%CE%B1%CF%85%CF%84%CE%BF%CE%BA%CE%AF%CE%BD%CE%B7%CF%84%CE%BF-3824897/

Χριστουγεννιάτικα δώρα (Μέρος Α΄)

 

Τα Χριστούγεννα έφτασαν. Τα δώρα είναι στην ημερήσια διάταξη. Άλλωστε, πώς θα αποδείξουμε στους άλλους ότι τους αγαπάμε; Κι από εδώ αρχίζει το πρόβλημα. Τι δώρο θα τους κάνουμε; Πώς θα βρούμε το ιδανικό δώρο για τον καθένα; Σε μια εποχή που όλοι τα έχουν όλα, η επιλογή γίνεται ακόμα δυσκολότερη.

Άδικα μπερδεύεστε, θα έλεγαν οι οικονομολόγοι, αν είχαμε τη φαεινή ιδέα να τους ρωτήσουμε. Υπάρχει τρόπος να κάνετε το δώρο σας, και μάλιστα να κάνετε το καλύτερο και το πιο ταιριαστό δώρο στον καθένα. Είναι απλό. Δεν θα του κάνετε δώρο! Αντί για δώρο, δώστε του χρήματα! Αν έχετε επιφυλάξεις θεωρώντας ότι μια τέτοια πρακτική είναι ψυχρή και απρόσωπη, σκεφτείτε –λένε οι οικονομολόγοι- ότι σε κάθε δώρο υπάρχει μια, έστω και συγκαλυμμένη, χρηματική πλευρά. Και μετά σκεφτείτε τα πλεονεκτήματα που έχει το να δώσετε χρήματα αντί δώρου. Πρώτα-πρώτα, ποιος άλλος ξέρει καλύτερα τι χρειάζεται από τον ίδιο τον αποδέκτη του δώρου; Κι έπειτα, ακόμα κι αν ξέρετε τις ανάγκες των φίλων σας, είναι βέβαιο ότι το γούστο σας συμπίπτει; Οπότε, αγοράζοντας δώρα, υπάρχει ο κίνδυνος αυτά να καταλήξουν στα σκουπίδια.

Το περιγράφει πολύ ωραία ο René Goscinny στο 15^ο τόμο της σειράς Astérix που έχει τίτλο La Zizanie (στα ελληνικά μεταφράστηκε ως Η διχόνοια και εκδόθηκε από τη Μαμουθκόμιξ). Ο Γαλάτης αρχηγός έχει γενέθλια και οι συγχωριανοί του τον γεμίζουν με δώρα: ξίφη, κρασί, ταριχευμένα ψάρια και μενίρ, όλα προϊόντα και «έργα τέχνης» τοπικά. Μόνο που αυτά τα δώρα είναι ίδια με εκείνα που του έχουν χαρίσει όλες τις προηγούμενες χρονιές. Το σπίτι ξεχειλίζει από ένα σωρό τέτοια άχρηστα πράγματα, γι’ αυτό η γυναίκα του αρχηγού, πιο πρακτική και ελάχιστα συναισθηματική, τα θάβει όλα στην αυλή.

Το επεισόδιο είναι απολύτως κωμικό, όμως ο Goscinny δεν κάνει τίποτα άλλο από το να αξιοποιεί μια συνθήκη σε όλους γνωστή. Όσοι ανάμεσά μας παντρεύτηκαν πριν από 20 τουλάχιστον χρόνια, όταν οι δωροεπιταγές δεν ήσαν της μόδας, ίσως μπορούν τώρα πια να ομολογήσουν χωρίς ενοχές πόσο ταλαιπωρήθηκαν για να αλλάξουν τις 10 καφετιέρες ή τα 20 βάζα που τους χάρισαν οι συγγενείς τους. Επίσης, μπορούν πια να αποκαλύψουν πόσο ανησύχησαν μήπως κι οι ίδιοι, βάσει των νόμων της κληρονομικότητας, αποδειχθούν το ίδιο «πρωτότυποι» με εκείνους σε ανάλογες περιπτώσεις.

Κι εδώ επανάκαμπτουν, δικαιωμένοι, οι οικονομολόγοι: αν θέλετε να δώσετε χαρά στους φίλους σας, δεν έχετε παρά να τους προσφέρετε χρηματικά δώρα. Ένας από αυτούς, ο Joel Waldfogel, το πήγε ακόμα πιο πέρα. Στο βιβλίο του Scroogenomics. Why you Shouldn’t Buy Presents for Holidays (Η οικονομία του Scrooge. Γιατί δεν πρέπει να αγοράζετε δώρα στις γιορτές), που εκδόθηκε το 2009, υποστηρίζει αυτό που εκείνος ονομάζει «αναποτελεσματικότητα» των δώρων (ποτέ δεν θα μείνουμε ικανοποιημένοι με κάποιο δώρο που μας έκαναν) και ισχυρίζεται ότι η αγορά ενός δώρου στην ουσία προκαλεί καταστροφή του κεφαλαίου που δαπανήθηκε (η αξία του δώρου, όσο ακριβό κι αν είναι, αποτιμάται κατά 20% λιγότερο, ανά δολάριο, από την αξία των αντικειμένων που αγοράζουμε οι ίδιοι για τον εαυτό μας). Και καταλήγει, αναφερόμενος στην αμερικανική χριστουγεννιάτικη αγορά, ότι με τα δώρα συντελείται ένα «όργιο καταστροφής κεφαλαίου».

Έχει άραγε δίκιο ο Waldfogel; Τι λένε άλλοι οικονομολόγοι; Κι εμείς; Τι λέμε εμείς; 

Επομένως, έπεται συνέχεια.

 

Πηγές για τις εικόνες:

https://mamouthcomix.gr/product/%CE%B1%CF%83%CF%84%CE%B5%CF%81%CE%AF%CE%BE-06/

https://pixabay.com/el/illustrations/%CE%B3%CF%85%CE%BD%CE%B1%CE%AF%CE%BA%CE%B1-lady-%CE%B4%CF%8E%CF%81%CE%B1-%CF%87%CF%81%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%8D%CE%B3%CE%B5%CE%BD%CE%BD%CE%B1-5715022/