Ο Δομίνικος Θεοτοκόπουλος για τον Michelangelo

 

Ο Δομίνικος Θεοτοκόπουλος, περισσότερο γνωστός ως El Greco (=Ο Έλληνας), έφτασε στη Ρώμη το 1570. Ήταν 29 ετών και τα προηγούμενα 3 χρόνια ζούσε στη Βενετία, έχοντας εγκαταλείψει την πατρίδα του, τον βενετοκρατούμενο Χάνδακα, προκειμένου να συνεχίσει τις σπουδές του στη ζωγραφική.

Ο Michelangelo είχε πεθάνει έξι χρόνια νωρίτερα, ωστόσο η φήμη του δεν είχε καθόλου υποχωρήσει. Εθεωρείτο, όπως και όταν ήταν ζωντανός, ο αδιαμφισβήτητος δάσκαλος, ο ασυναγώνιστος καλλιτέχνης. Μ’ αυτόν, αλλά και με έναν σωρό άλλους εν ζωή καλλιτέχνες, με σπουδαιότερο ανάμεσά τους τον ηλικιωμένο πια Tiziano, έπρεπε να συναγωνιστεί ο νεαρός Κρητικός.

Κι εκείνος ζήτησε (από αυθάδεια; από απόγνωση;) από τον Πάπα Pius V να του επιτρέψει να «εισβάλει» στην Capella Sistina και –ναι!- να ζωγραφίσει πάνω από τη Δευτέρα Παρουσία του Michelangelo, καλύπτοντας έτσι και τα γυμνά που τόσο σοκάριζαν εκείνη την εποχή. Υποστήριξε, μάλιστα, ότι η ικανότητά του στη ζωγραφική δεν υπολειπόταν σε σχέση με την ικανότητα του Michelangelo και, επίσης, ότι το έργο του θα ήταν απολύτως συμμορφωμένο με το αυστηρό πνεύμα της Αντιμεταρρύθμισης που τότε επικρατούσε.

Όπως ήταν φυσικό, ο Πάπας απέρριψε την πρόταση του Θεοτοκόπουλου. Αλλά και άλλα σπουδαία πρόσωπα αντέδρασαν εντονότατα. Η πόλη δεν σήκωνε πια τον νεαρό ζωγράφο, ο οποίος ίσως γι’ αυτόν τον λόγο αναγκάστηκε να φύγει από τη Ρώμη και να αναζητήσει καινούρια πατρίδα στην Ισπανία.

Δύο ακόμα πράγματα είναι ενδιαφέροντα. 

Το πρώτο είναι ότι ο Θεοτοκόπουλος έδειξε και με άλλους τρόπους ότι δεν εκτιμούσε τη ζωγραφική του Michelangelo, αφού, όταν του ζητήθηκε να εκφέρει κρίση για το έργο του, εκείνος απάντησε ότι ο Michelangelo ήταν ένας καλός άνθρωπος που όμως δεν ήξερε να ζωγραφίζει. 

Το δεύτερο, απολύτως αντιφατικό, είναι ότι, στο έργο του με τίτλο Η εκδίωξη των εμπόρων από τον Ναό, το οποίο βρίσκεται σήμερα στη Μινεάπολη, στο Institute of Art, ο Θεοτοκόπουλος επικόλλησε, στο δεξί κάτω μέρος, έναν χωριστό μουσαμά πάνω στον οποίο είχε ζωγραφίσει τις μορφές των δασκάλων του: του Tiziano, του Michelangelo (μάλιστα, του Michelangelo!), του Giulio Clovio και του Raphael. Γιατί το έκανε αυτό; Πιθανότατα θέλοντας να αποτίσει φόρο τιμής στην τέχνη τους!  

Πηγή για την εικόνα:

https://en.wikipedia.org/wiki/Christ_Driving_the_Money_Changers_from_the_Temple_(El_Greco,_Minneapolis)#/media/File:El_Greco_(Domenikos_Theotokopoulos)_-_Christ_Driving_the_Money_Changers_from_the_Temple_-_Google_Art_Project.jpg

Giorgione: η κοιμώμενη Αφροδίτη

Ένα από τα πιο διάσημα έργα του Ιταλού αναγεννησιακού ζωγράφου Giorgione ζωγραφίστηκε τη χρονιά του θανάτου του, το 1510, και έχει τίτλο Venere dormiente (Κοιμώμενη Αφροδίτη). Η θεά, με την κατάλευκη σάρκα της, είναι ξαπλωμένη ολόγυμνη στο έδαφος σαν μια νύμφη της άνοιξης. Προφανώς κοιμάται. Ένα ασημί σατινένιο σεντόνι και ένα κατακόκκινο βελούδινο ύφασμα για μαξιλάρι συμπληρώνουν την πόζα. Ακουμπάει πάνω στο δεξί της χέρι, με το πρόσωπο και το σώμα ελαφρά γερμένα στα δεξιά να ακολουθούν αρμονικά τις καμπύλες γραμμές των λόφων, τα χείλη της κατακόκκινα και το άλλο χέρι απαλά αφημένο πολύ κοντά στο πιο απόκρυφο σημείο του κορμιού της. Οι ερωτικοί υπαινιγμοί είναι ξεκάθαροι σε αυτό το σχεδόν φυσικού μεγέθους έργο.

Μεγάλη συζήτηση έχει γίνει ανάμεσα στους ειδικούς εάν το έργο είναι εξ ολοκλήρου δουλειά του Giorgione ή μήπως ολοκληρώθηκε μετά τον θάνατό του από τον Tiziano. Τι ακριβώς ζωγράφισε ο ένας και τι ο άλλος είναι αβέβαιο (το τοπίο πάντως φαίνεται ότι ζωγραφίστηκε από τον Tiziano). Παραμένει, όμως, βέβαιο ότι το έργο είναι το πρώτο γυναικείο ξαπλωμένο γυμνό στη δυτική ζωγραφική και είναι ένα μοτίβο που θα γίνει πολύ δημοφιλές στους αιώνες που θα ακολουθήσουν.

Μια εικοσαετία αργότερα ο Tiziano θα φιλοτεχνήσει μια δική του ξαπλωμένη Αφροδίτη, γνωστή ως Venus of Urbino (Αφροδίτη του Urbino), σε πολλά σημεία όμοια με τον πίνακα του 1510, η οποία βρίσκεται σήμερα στο Uffici Museum. 

Ο Bordone, η Artemisia Gentileschi, ο Diego Velázquez, ο Francisco Goya και ο Édouard Manet είναι κάποιοι άλλοι από τους πολλούς καλλιτέχνες που επέλεξαν να ζωγραφίσουν τη λαμπρή γυναικεία γυμνότητα σε διάφορες παραλλαγές, όλες πάντως ακολουθώντας την παράδοση του Giorgione.

Η Venere dormiente εκτίθεται στη Δρέσδη, στη Gemäldegalerie Alte Meister.

Πηγή για την εικόνα:

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Giorgione_-_Sleeping_Venus_-_Google_Art_Project_2.jpg
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Tiziano_-_Venere_di_Urbino_-_Google_Art_Project.jpg