Ο Δομίνικος Θεοτοκόπουλος για τον Michelangelo

 

Ο Δομίνικος Θεοτοκόπουλος, περισσότερο γνωστός ως El Greco (=Ο Έλληνας), έφτασε στη Ρώμη το 1570. Ήταν 29 ετών και τα προηγούμενα 3 χρόνια ζούσε στη Βενετία, έχοντας εγκαταλείψει την πατρίδα του, τον βενετοκρατούμενο Χάνδακα, προκειμένου να συνεχίσει τις σπουδές του στη ζωγραφική.

Ο Michelangelo είχε πεθάνει έξι χρόνια νωρίτερα, ωστόσο η φήμη του δεν είχε καθόλου υποχωρήσει. Εθεωρείτο, όπως και όταν ήταν ζωντανός, ο αδιαμφισβήτητος δάσκαλος, ο ασυναγώνιστος καλλιτέχνης. Μ’ αυτόν, αλλά και με έναν σωρό άλλους εν ζωή καλλιτέχνες, με σπουδαιότερο ανάμεσά τους τον ηλικιωμένο πια Tiziano, έπρεπε να συναγωνιστεί ο νεαρός Κρητικός.

Κι εκείνος ζήτησε (από αυθάδεια; από απόγνωση;) από τον Πάπα Pius V να του επιτρέψει να «εισβάλει» στην Capella Sistina και –ναι!- να ζωγραφίσει πάνω από τη Δευτέρα Παρουσία του Michelangelo, καλύπτοντας έτσι και τα γυμνά που τόσο σοκάριζαν εκείνη την εποχή. Υποστήριξε, μάλιστα, ότι η ικανότητά του στη ζωγραφική δεν υπολειπόταν σε σχέση με την ικανότητα του Michelangelo και, επίσης, ότι το έργο του θα ήταν απολύτως συμμορφωμένο με το αυστηρό πνεύμα της Αντιμεταρρύθμισης που τότε επικρατούσε.

Όπως ήταν φυσικό, ο Πάπας απέρριψε την πρόταση του Θεοτοκόπουλου. Αλλά και άλλα σπουδαία πρόσωπα αντέδρασαν εντονότατα. Η πόλη δεν σήκωνε πια τον νεαρό ζωγράφο, ο οποίος ίσως γι’ αυτόν τον λόγο αναγκάστηκε να φύγει από τη Ρώμη και να αναζητήσει καινούρια πατρίδα στην Ισπανία.

Δύο ακόμα πράγματα είναι ενδιαφέροντα. 

Το πρώτο είναι ότι ο Θεοτοκόπουλος έδειξε και με άλλους τρόπους ότι δεν εκτιμούσε τη ζωγραφική του Michelangelo, αφού, όταν του ζητήθηκε να εκφέρει κρίση για το έργο του, εκείνος απάντησε ότι ο Michelangelo ήταν ένας καλός άνθρωπος που όμως δεν ήξερε να ζωγραφίζει. 

Το δεύτερο, απολύτως αντιφατικό, είναι ότι, στο έργο του με τίτλο Η εκδίωξη των εμπόρων από τον Ναό, το οποίο βρίσκεται σήμερα στη Μινεάπολη, στο Institute of Art, ο Θεοτοκόπουλος επικόλλησε, στο δεξί κάτω μέρος, έναν χωριστό μουσαμά πάνω στον οποίο είχε ζωγραφίσει τις μορφές των δασκάλων του: του Tiziano, του Michelangelo (μάλιστα, του Michelangelo!), του Giulio Clovio και του Raphael. Γιατί το έκανε αυτό; Πιθανότατα θέλοντας να αποτίσει φόρο τιμής στην τέχνη τους!  

Πηγή για την εικόνα:

https://en.wikipedia.org/wiki/Christ_Driving_the_Money_Changers_from_the_Temple_(El_Greco,_Minneapolis)#/media/File:El_Greco_(Domenikos_Theotokopoulos)_-_Christ_Driving_the_Money_Changers_from_the_Temple_-_Google_Art_Project.jpg

Ο Αναστημένος Χριστός: El Greco

Τον 16^ο αιώνα, ένας Κρητικός ζωγράφος που έζησε μακριά από την πατρίδα του, στην Ιταλία πρώτα και στην Ισπανία αργότερα, ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος, ο επονομαζόμενος El Greco, ζωγραφίζει με πολύ τολμηρό τρόπο την Ανάσταση. Σκοπός του ήταν να βρει νέους τρόπους ώστε να απεικονίσει τα θέματά του, χωρίς να ενδιαφέρεται για το προσεκτικό σχεδίασμα και το εκλεπτυσμένο φινίρισμα. Άνθρωπος γεμάτος πάθος και ευσέβεια, περιφρονεί τα φυσικά σχήματα και χρώματα, επιθυμώντας μόνο, με τα θρησκευτικά θέματα που ζωγραφίζει, να συγκλονίσει το κοινό του.

Το κατάλευκο σώμα του Χριστού, δραματικά επίμηκες και αφύσικο, σχεδόν γυμνό, καλυμμένο με μόνο έναν απαστράπτοντα κόκκινο μανδύα, δεσπόζει στην κορυφή του πίνακα. Ο Αναστημένος Χριστός, ήρεμος και γαλήνιος, μοιάζει να κολυμπάει στο κενό, νικητής της ύλης, και στο χέρι κρατάει μια λευκή σημαία που ανεμίζει.

Στο χαμηλότερο επίπεδο, μια παρδαλή μανιασμένη ανθρώπινη μάζα που αναδεύεται. Είναι οι στρατιώτες που φύλαγαν τον τάφο. Μακρουλά κορμιά που συστρέφονται, χέρια που υψώνονται, μάτια που πληγώνονται από το φως. Καθώς πέφτουν προς κάθε κατεύθυνση, υπογραμμίζουν τη δύναμη και την επιβλητικότητα του Ιησού. Έντονα χρώματα, ευρείες, κάπως ανακριβείς, πινελιές, φορέματα που ρίχνονται πάνω στα ανθρώπινα σώματα χωρίς να τα ντύνουν, χαοτική τοποθέτηση των στοιχείων, δημιουργούν ενέργεια και ένταση.

Όλα στο έργο υπογραμμίζουν την άνοδο. Το φως είναι ανηλεές και σαρκοβόρο. Και τα παραμορφωμένα  σώματα μπορεί να να μην είναι ένα οπτικό ελάττωμα, αλλά μια καλλιτεχνική γλώσσα. Δεν ξέρω αν υπάρχει σωστό και ακριβές σχέδιο που να μπορεί να αποδώσει τη φοβερή στιγμή της Ανάστασης. 

Εν τέλει, το πνεύμα και όχι το μάτι διαβάζει τον πίνακα.

Το έργο, που φιλοτεχνήθηκε μεταξύ 1597 και 1600, θεωρείται πως αποτελούσε τμήμα της διακόσμησης στην εκκλησία Colegio de Doña María de Aragón στη Μαδρίτη και σήμερα βρίσκεται στο Museo del Prado της ίδιας πόλης.

Πηγή για την εικόνα:

https://gr.pinterest.com/pin/254171972689926107/