Ο μοντερνισμός στην Αμερική

Το 1913 είναι μια σημαντική χρονιά για την τέχνη.

Είναι η χρονιά κατά την οποία ο Marcel Proust αρχίζει να εκδίδει το μνημειώδες έργο του που τιτλοφορείται À la recherche du temps perdu (Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο), ενώ ο Marcel Duchamp εφαρμόζει σε ένα σκαμνί έναν τροχό ποδηλάτου, ονομάζει το έργο Roue de bicyclette (Τροχός ποδηλάτου) και προκαλεί το κοινό να αναρωτηθεί: είναι αυτό τέχνη; Ο Guillaume Apollinaire εκδίδει το δοκίμιό του Les peintres cubists (Οι κυβιστές ζωγράφοι) και στη Ρωσία ο Sergei Pavlovich Diaghilev χορογραφεί για τα ρωσικά μπαλέτα το έργο του Igor Stravinsky The Rite of Spring (Η ιεροτελεστία της άνοιξης).

Την ίδια χρονιά, από τις 17 Φεβρουαρίου έως  τις 15 Μαρτίου 1913, στον αριθμό 68 της Lexington Avenue στη Νέα Υόρκη, από την Εταιρεία Αμερικανών Ζωγράφων και Γλυπτών οργανώνεται η Διεθνής Έκθεση Μοντέρνας Τέχνης, γνωστή και ως Armory Show, επειδή ως χώρος για την έκθεση χρησιμοποιήθηκε η αποθήκη εφοδιασμού του 69^ου συντάγματος πεζικού.

Σε αυτήν την έκθεση, το κοινό, εκτός από τα έργα των Αμερικανών καλλιτεχνών, έχει τη δυνατότητα να θαυμάσει και έργα της ευρωπαϊκής πρωτοπορίας. Δύο από τους οργανωτές, ο Arthur B. Davies και ο Walter Kuhn, ταξιδεύουν στην Ευρώπη συγκεντρώνοντας έργα αντιπροσωπευτικά όλων των πρωτοποριακών τάσεων. 1300 έργα ζωγραφικής, γλυπτικής και διακοσμητικής τέχνης εκτίθενται συνολικά, περισσότερων από 300 Ευρωπαίους και Αμερικανούς καλλιτέχνες.

Στόχος της έκθεσης είναι να παρουσιάσει την εξέλιξη της μοντέρνας τέχνης από τον Γάλλο ζωγράφο του 19^ου αιώνα Jean-August Ingres, στους Paul Cézanne, Paul Gauguin, Vincent Van Gogh, μέχρι τους σύγχρονους Pablo Picasso, Georges Braque, Henri Matisse, Wassily Kandinski και Marcel Duchamp. Λείπει ο ιταλικός φουτουρισμός, καθώς οι Ιταλοί αρνήθηκαν να δανείσουν τα έργα τους για την έκθεση. Οι Αμερικανοί καλλιτέχνες αντιπροσωπεύονται, μεταξύ άλλων, από τον Childe Hassam, τον John Sloan και τον Joseph Stella.

Το αποτέλεσμα είναι εξόχως ενδιαφέρον και οπωσδήποτε πολύ μακριά από την ακαδημαϊκή αισθητική του παρελθόντος. Άρθρα και κριτικές εμφανίζονται στον τύπο κατηγορώντας τους οργανωτές και τους καλλιτέχνες για αγυρτεία, παραφροσύνη, ανηθικότητα και αναρχία. 

Και όμως… Παρά τις κριτικές, αυτό το πρώτο Armory Show είχε τεράστια επιτυχία και είναι η επιτυχία του που άλλαξε ριζικά την αμερικανική αγορά της τέχνης και υπήρξε ο καταλύτης και η αφετηρία της εποχής του μοντερνισμού στην Αμερική.

Πηγές για τις εικόνες:

http://www.wikiwand.com/en/The_Rite_of_Spring

https://en.wikipedia.org/wiki/Armory_Show#Legacy

Η Ιεροτελεστία της Άνοιξης

29 Μαΐου 1913 –ακριβώς εκατό χρόνια πριν. Παρίσι. Théâtre des Champs Élysées.

Είναι η πρεμιέρα του έργου του Igor Stravinsky, Rite of Spring (Ιεροτελεστία της Άνοιξης) με τα ρωσικά μπαλέτα του Sergei Diaghilev σε χορογραφία του Vaslav Nijinski (πρωτοχορεύτρια η Maria Piltz) και με κοστούμια του Nicolas Roerich. Στο πόντιουμ ο Pierre Monteux.

Το θέμα του έργου; Η φύση που σιγά-σιγά ξυπνάει και οι αρχέγονες ιεροτελεστίες που συνοδεύουν αυτό το ξύπνημα. Όλα γιορτάζουν την ιερή δύναμη της μητέρας γης κι ανάμεσά τους ένα κορίτσι, η Εκλεκτή, ντυμένη στα λευκά, χορεύει εκστατικά ως τη στιγμή που ο σοφός γέροντας  θα προφέρει τις μαγικές λέξεις κι εκείνη θα πέσει νεκρή, καθαγιάζοντας με τη θυσία της τη φύση και προετοιμάζοντας την αναγέννησή της. Η πολύτιμη άνοιξη έρχεται γεμάτη δύναμη και σφρίγος μέσα σε αλαλαγμούς από το έξαλλο πλήθος.

Πρωτόγονα ένστικτα, ερωτισμός, ζωική δύναμη και εξωτική μαγεία είναι τα υλικά αυτού του πρωτοποριακού έργου.  Παραδοσιακά φολκλορικά στοιχεία ενσωματώθηκαν στη μουσική, στον χορό και στα κοστούμια. Η παραδοσιακή μελωδική γραμμή υποχώρησε προς όφελος του ρυθμού. Η επιτήδευση έδωσε τη θέση της στον δυναμισμό μιας βάρβαρης πνοής. Οι στάσεις του σώματος, οι κινήσεις και τα σχήματα της χορογραφίας σε τίποτα δεν θύμιζαν ό,τι είχε παρασταθεί ως τότε. Το σώμα χάνει την ελαφράδα του και παραμένει αλύγιστο, καρφωμένο στο έδαφος με φρενήρη ποδοπατήματα.

Όλη η καλή κοινωνία του Παρισιού συνωστίζεται ανυποψίαστη στο θέατρο. Φανταχτερές τουαλέτες και μαύρα κομψά κοστούμια, ακριβά κοσμήματα και χτενίσματα της μόδας. Η παράσταση αρχίζει. Ένας καταιγισμός από πρωτόγονους ρυθμούς ακούγεται. Ηχοχρώματα καινούρια. Δομές άγνωστες. Χορογραφία διαβολική. Μια απίστευτη ενέργεια κατακλύζει την αίθουσα. Πνιχτά χάχανα και σούσουρο στο πλήθος ήδη από την εισαγωγή.  «Σιωπή, κότες της αριστοκρατίας», κραυγάζει ο συνθέτης Florent Schmitt. Αρχίζουν τα γιουχαΐσματα. Μια τεράστια αναταραχή που δεν επιτρέπει στους συντελεστές να ακούνε ούτε καν τη μουσική. Κάποια μικροαντικείμενα  εκτοξεύονται  προς  την κατεύθυνση της ορχήστρας που συνεχίζει να παίζει απτόητη. Ο Nijinski ουρλιάζει στους χορευτές να χορεύουν με ρυθμό. Ο Diaghilev αναβοσβήνει τα φώτα για να σταματήσει τη φασαρία. Ο Stravinsky εξοργισμένος εγκαταλείπει το θέατρο. Ο Ravel, στη γωνιά του, κρατάει ακατάπαυστα σημειώσεις, εντυπωσιασμένος με ό,τι βλέπει και ακούει.

Μετά από εννέα παραστάσεις, το έργο κατέβηκε, αφού πρώτα κατάφερε να χωρίσει τον παρισινό τύπο στα δυο. Όμως ο Stravinsky επέμεινε. Δέχθηκε, εξάλλου, και την υποστήριξη του Claude Debussy και του Maurice Ravel, που αναγνώρισαν την ιδιοφυΐα του. Έναν χρόνο αργότερα, στις 5 Απριλίου, επανέρχεται  στο Παρίσι, στο Cazino de Paris αυτήν τη φορά, με την ορχηστρική μορφή του έργου και αποθεώνεται, ενδεχομένως από το ίδιο κοινό που την προηγούμενη φορά τον είχε αποκηρύξει.

Σήμερα η Ιεροτελεστία της Άνοιξης θεωρείται έργο-σταθμός και είναι  συνώνυμη με την ουσία και την ιδέα του Μοντερνισμού. H αυθεντική χορογραφία αποκαταστάθηκε το 1987 από τη Millicent Hodson.

Η Ιεροτελεστία της Άνοιξης από την Pina Bausch:

Πηγές:

http://www.lan-paris.com/en/miscellaneous/projet-secret/?ref=home

http://frenchculture.org/visual-and-performing-arts/news/rite-spring-centennial

http://www.thefamouspeople.com/profiles/igor-stravinsky-325.php

https://www.youtube.com/watch?v=s7pV2cX0qxs