Διπλά: Dr Jekyll and Mr Hyde

Η ιδέα της ανθρώπινης διπλότητας, του εσωτερικού αγώνα ανάμεσα στο καλό και στο κακό, εκφράζεται υποδειγματικά στη νουβέλα του Robert Louis Stevenson με τίτλο Strange Case of  Dr Jekyll and Mr Hyde (Η μυστηριώδης υπόθεση του δόκτωρος Τζέκυλ και του κυρίου Χάϊντ), που κυκλοφόρησε στο Λονδίνο το 1886.

Ένας επιστήμονας, ερωτευμένος με την έρευνα και τη γνώση, όπως εξάλλου είναι ολόκληρη η δυτική κοινωνία από την Αναγέννηση και μετά, ανακαλύπτει ένα φάρμακο που υποτίθεται ότι θα διαχώριζε στον άνθρωπο το καλό από το κακό (αυτές τις δυο ουσίες που συνυπάρχουν και συγκροτούν την ανθρώπινη ταυτότητα). Για πειραματόζωο χρησιμοποιεί τον εαυτό του. Όμως, τα πράγματα δεν πηγαίνουν όπως τα έχει σχεδιάσει. Αντί το καλό να νικήσει και να απομακρύνει το κακό, οι δύο ποιότητες εναλλάσσονται κάθε φορά που πίνει το φάρμακο: ο Dr Jekyll γίνεται Mr Hyde και αντιστρόφως. Ο άγγελος γίνεται σατανάς.  Η ζωή η αφοσιωμένη στις σπουδές διακόπτεται από πράξεις απεχθείς και εγκληματικές. Και η συμφορά λίγο-λίγο γίνεται απόλαυση. Να κάνεις τις πιο ακατονόμαστες πράξεις, αυτές που ποτέ δεν θα είχες τολμήσει να κάνεις από τον φόβο της τιμωρίας και της δημόσιας διαπόμπευσης. Να τις κάνεις δίχως να διατρέχεις κανέναν κίνδυνο. Μέχρι που η συγκαταβατικότητα στο κακό αρχίζει να ανατρέπει την ισορροπία: το καθαρό κακό του Mr Hyde αρχίζει να νικάει τον αξιοπρεπή Dr Jekyll. Οπότε, μόνη λύση είναι η επιλογή. Ο «φαρμακός» πρέπει να διαλέξει ποιος από τους δυο θα είναι. Η επικράτηση του ενός σημαίνει κατ’ ανάγκην το τέλος του διπλού του. Ο Dr Jekyll αυτοκτονεί, όμως ο Utterson, ο δικηγόρος και στενός του φίλος, νεκρό βρίσκει τον Mr Hyde.

Στη νουβέλα του Stevenson, τα δύο πρόσωπα, τα οποία στην αρχή ήσαν ξεχωρισμένα, καθώς προχωρεί η υπόθεση συμπίπτουν όλο και περισσότερο. Το κακό όλο και περισσότερο εσωτερικεύεται, καθώς η αμαρτία και η λαγνεία ασκούν μια ακατανίκητη γοητεία στον ενάρετο επιστήμονα. Ο Dr Jekyll (όνομα που ηχεί όπως η φράση: je kill), αντί να σκοτώσει το κακό που κρύβεται (εκεί παραπέμπει το όνομα Hyde) μέσα του, το φέρνει στην επιφάνεια και του δίνει τη δυνατότητα να διεκδικήσει τον χώρο και τα δικαιώματά του.  Ο Mr Hyde, παίρνοντας τη θέση του Dr Jekyll την ώρα του θανάτου του, καταδεικνύει την επικράτηση του κακού. 

Πηγές για τις εικόνες:

https://en.wikipedia.org/wiki/Strange_Case_of_Dr_Jekyll_and_Mr_Hyde#/media/File:Jekyll_and_Hyde_Title.jpg

https://en.wikipedia.org/wiki/File:JekyllHyde1931.jpg

Δον Κιχώτης

To 1605 η πένα του Ισπανού Miguel de Cervantes Saavendra μετατρέπει έναν απλό πενηντάχρονο χωρικό ονόματι Alonso Quijano σε don Quijote de la Mancha. Τον εφοδιάζει με μια σκουριασμένη πολεμική στολή, ένα κακομοιριασμένο άλογο, τον Rocinante, έναν ακόλουθο, τον Sancho Panza κι έναν κάπως σαλεμένο από τα διαβάσματα νου. Του εξασφαλίζει και την κυρά της καρδιάς του, μια νόστιμη νεαρή που από Aldonza Lorenzo μετονομάζεται επί το μεγαλοπρεπέστερο σε Dulcinea del Toboso. Και μετά τον στέλνει να ανδραγαθήσει ως περιπλανώμενος ιππότης.

Περνάει τις νύχτες του σε κάστρα, χειροφιλάει ευγενικές κυράδες, τα βάζει με εχθρούς.  Τι κι αν τα κάστρα είναι χάνια ταπεινά, τι κι αν οι κυράδες είναι πόρνες, τι κι αν οι εχθροί είναι ανεμόμυλοι; Ο ευφάνταστος ευπατρίδης don Quijote πιστεύει πως μπορεί με την τιμιότητα, τη γενναιότητα και την αυταπάρνηση να νικήσει το κακό του κόσμου. Δεν είναι ούτε κατεργάρης, ούτε επιτήδειος, ούτε καταφερτζής. Είναι μόνον ονειροπόλος.

Πίσω από τον λιπόσαρκο ιππότη ακολουθεί ασθμαίνοντας, καβάλα στο γαϊδούρι του, ο στρουμπουλός του ιπποκόμος, ρεαλιστής, υπολογιστής και προσγειωμένος.

Ποιος από τους δυο θα θέλατε να είστε;

Honoré Daumier, Don Quijote (1868)

Μόναχο, Neue Pinakothek

Πηγές για τις εικόνες:

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%94%CE%BF%CE%BD_%CE%9A%CE%B9%CF%87%CF%8E%CF%84%CE%B7%CF%82

https://en.wikipedia.org/wiki/Don_Quixote   

Amour

Κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αιώρα το βιβλίο Amour. Ερωτική ανθολογία (επιμέλεια: Έφη Κορομηλά).
Δώδεκα κλασικοί Γάλλοι συγγραφείς του 18^ου και 19^ου αιώνα ανθολογούνται και μιλούν για τον έρωτα μέσα από κορυφαία έργα τους. Από την πένα του Giacomo Casanova, του Marquis de Sade, του Gérard de Nerval, του Gustave Flaubert, του Stendhal και άλλων ακόμα, ο έρωτας αναδύεται άλλοτε παιγνιώδης, εφήμερος, ματαιόδοξος, δαιμονικός, κυνικός, άλλοτε παράφορος και καταστροφικός και άλλοτε ανιδιοτελής, αγγελικός, ρομαντικός. Και πάντα ανεξάντλητος, παλλόμενος και ζωντανός.

Ξεχωριστό για μένα το απόσπασμα από το έργο του Denis Diderot με τίτλο Les bijoux indiscrets (Τα αδιάκριτα κοσμήματα), μεταφρασμένο στα ελληνικά από τον Σέργιο Τρεχλή.

Τα «κοσμήματα» των γυναικών της αυλής, μόλις το μαγικό δαχτυλίδι του σουλτάνου Mangogul στραφεί προς το μέρος τους, γίνονται φλύαρα: ξεσκεπάζουν ερωτικά μυστικά, εκθέτουν πρόσωπα, γελοιοποιούν καταστάσεις, σατιρίζουν και κριτικάρουν.

Το έργο δημοσιεύτηκε ανώνυμα το 1748 και ανήκει στο είδος του roman libertin.

Πηγές για τις εικόνες:

http://www.biblionet.gr/book/207036/Amour

https://fr.wikipedia.org/wiki/Les_Bijoux_indiscrets

Οικονομικές θεωρίες: Milton Friedman

Η πολιτική που εφάρμοσε ο Αμερικανός πρόεδρος Franklin Roosevelt, επιχειρώντας να επιλύσει το πρόβλημα που ανέκυψε μετά τη μεγάλη ύφεση του 1929, ονομάστηκε New Deal και περιλαμβάνει συνεχείς κρατικές παρεμβατικές μικροδιορθώσεις στην οικονομία, προκειμένου να επανέλθει η ισορροπία.

Αυτή η πολιτική είχε έναν αναπάντεχο σύμμαχο: έναν νεαρό μεταπτυχιακό φοιτητή, τον Milton Friedman, ο οποίος επικρότησε μια περιορισμένη κρατική παρέμβαση για την υπέρβαση της κρίσης. Αργότερα, ο Friedman, αξιολογώντας συνολικά την εφαρμοζόμενη στρατηγική, διατύπωσε την άποψη ότι η κρατική παρέμβαση στην πολιτική New Deal ήταν «λάθος θεραπεία για λάθος ασθένεια». Επρόκειτο στην ουσία για ευθεία επίθεση του Friedman στην κεϋνσιανή αντίληψη ότι η αύξηση των δημοσίων δαπανών οδηγεί αυτόματα στην πλήρη απασχόληση. Λύση, κατά τη γνώμη του, θα μπορούσε να είχε δώσει όχι η κρατική παρέμβαση, αλλά μια κεντρική τράπεζα που θα επέβαλε αυστηρούς γενικούς κανόνες, ιδίως στο ζήτημα των επιτοκίων, προσφέροντας συγχρόνως ρευστότητα στον τραπεζικό τομέα (αυξάνοντας, δηλαδή, αντί να μειώσει την προφορά του χρήματος), ενώ οι τιμές θα αφήνονταν ελεύθερες να προσεγγίσουν τα φυσικά τους επίπεδα.

Η θέση του Friedman ονομάστηκε μονεταρισμός και μπορεί να συνοψιστεί στη διάσημη φράση: «Ο αποπληθωρισμός των τιμών μπορεί να καταπολεμηθεί με το πέταγμα χρημάτων από ένα ελικόπτερο». Σύμφωνα, λοιπόν, με τη θεωρία του, τη λεγόμενη «ποσοτική θεωρία» του χρήματος, οι τιμές σε κάθε αγορά καθορίζονται από την προσφορά χρήματος και η νομισματική πολιτική είναι αυτή που μπορεί να ελέγξει τους επιχειρηματικούς κύκλους. Για τον Friedman, ο πληθωρισμός των τιμών πρέπει να ρυθμίζεται μέσω νομισματικού αποπληθωρισμού και ο αποπληθωρισμός των τιμών μέσω νομισματικού πληθωρισμού. 

Όμως, ο Friedman  προχώρησε ακόμη περισσότερο, υποστηρίζοντας ότι οι κρατικές παρεμβάσεις δεν είναι μόνον αντιπαραγωγικές για την οικονομία, αλλά είναι και αντίθετες προς τις αξίες μιας ανοιχτής κοινωνίας ελεύθερων ατόμων. Στα έργα του Capitalism and Freedom (Καπιταλισμός και ελευθερία) και Free to Choose (Ελεύθερος να διαλέξεις), ο Friedman επιχειρηματολόγησε για τα πλεονεκτήματα ενός οικονομικού συστήματος ελεύθερης αγοράς με ελάχιστη κρατική παρέμβαση. Ο ρόλος του κράτους πρέπει να περιοριστεί στην προστασία μας από εξωτερικούς εχθρούς και, εσωτερικά, στον έλεγχο της εφαρμογής των ιδιωτικών συμφωνιών και στην προώθηση της ανταγωνιστικότητας στην αγορά. Σε όλα τα άλλα πεδία (ακόμη και στην υγεία και στην παιδεία) το κράτος μόνο προβλήματα μπορεί να δημιουργήσει, οπότε καλύτερο είναι να αφεθεί να λειτουργήσει ο ελεύθερος ανταγωνισμός.

Ο Friedman συνέδεσε το όνομά του με το περίφημο «δόγμα του σοκ», που εφαρμόστηκε στη Χιλή, μια χώρα με πληθωρισμό στο 350%, για την οποία πρότεινε δραστικότατη περικοπή των δημόσιων δαπανών και δημοσιονομική συρρίκνωση. Τα μέτρα που με τη συμβουλή του εφαρμόστηκαν βελτίωσαν τους αριθμούς, όμως προκάλεσαν τρομακτική άνοδο της ανεργίας και μία από τις βαρύτερες επισιτιστικές κρίσεις της χώρας. Ωστόσο, ο Friedman, πιστός στις απόψεις του για τη σύνδεση της ελεύθερης αγοράς με την πολιτική ελευθερία, δεν έπαψε να υποστηρίζει ότι οι προτάσεις του είχαν ως αποτέλεσμα τον εκδημοκρατισμό της Χιλής.

Μολονότι στην πράξη ο φιλελευθερισμός του Friedman προδόθηκε ακόμη και από τους πιο πιστούς οπαδούς του (βλ. Margaret Thatcher και Ronald Reagan), το 1976 ο οικονομολόγος τιμήθηκε με το βραβείο νόμπελ.

Πηγές για τις εικόνες:

https://necessaryandpropergovt.wordpress.com/2013/01/05/1973-classic-milton-friedmans-barking-cats/

https://www.flickr.com/photos/donkeyhotey/4395387553

http://www.nytimes.com/2011/02/20/weekinreview/20monopoly.html?_r=0

Οικονομικές θεωρίες: John Maynard Keynes

Ο Άγγλος John Maynard, πρώτος βαρώνος Keynes, θεωρείται ο οικονομολόγος με τη μεγαλύτερη επιρροή στον 20^ό αιώνα. «We are all keynesians now» (= είμαστε όλοι κεϋνσιανοί τώρα) είναι η διάσημη φράση του ρεπουμπλικανού Αμερικανού προέδρου Ronald Reagan, που δείχνει τη δημοφιλία του Keynes ακόμη και μεταξύ εκείνων που ακολούθησαν αντίθετη οικονομική πολιτική.

Ο Keynes έγινε πολύ γνωστός το 1919, όταν, στο βιβλίο του The Economic Consequences of the Peace (Οι οικονομικές συνέπειες της ειρήνης), διέγνωσε –και επιβεβαιώθηκε από τα πράγματα- ότι οι βαρύτατες οικονομικές αποζημιώσεις που οι σύμμαχοι απαίτησαν από τη Γερμανία μετά τον Α΄ παγκόσμιο πόλεμο, και τις οποίες οι ηττημένοι αδυνατούσαν να πληρώσουν, θα προκαλούσαν έναν επόμενο μεγάλο πόλεμο.

Διάσημος όμως έγινε με το βιβλίο του The General Theory of Employment, Interest and Money (Γενική θεωρία της απασχόλησης του τόκου και του χρήματος), που εκδόθηκε το 1936 και αντιμετώπιζε το ζήτημα της διογκωμένης μαζικής ανεργίας, η οποία είχε δημιουργηθεί στην Αμερική μετά το οικονομικό κραχ του 1929, προκαλώντας συγχρόνως μεγάλες κοινωνικές αναταραχές. Ο Keynes υποστήριξε ότι, σε αυτήν την κρίσιμη περίσταση, το κράτος έπρεπε να παρέμβει χρηματοδοτώντας την οικονομία και τις επιχειρήσεις, ώστε να δημιουργηθούν νέες θέσεις εργασίας.

Ο Keynes εκκινούσε από τη θέση ότι, όταν δημιουργούνται έκτακτες περιπτώσεις στις οποίες οι άνθρωποι για ψυχολογικούς λόγους αντί να καταναλώνουν αποταμιεύουν, το σύστημα της οικονομίας της αγοράς δεν καταφέρνει να αυτορρυθμιστεί, με αποτέλεσμα να οδηγείται σε κατάσταση ανισορροπίας και αστάθειας που χαρακτηρίζεται από υψηλή ανεργία και χαμηλό εισόδημα. Ως λύση πρότεινε την ανάγκη δημοσίων επενδύσεων, αγνοώντας το ενδεχόμενο να συμπιεστεί έτσι η ιδιωτική πρωτοβουλία και να στρεβλωθεί η αγορά. Η φράση του: «σε περιόδους κρίσης το κράτος αξίζει να πληρώνει τους εργάτες απλώς και μόνο για να κάνουν τρύπες στο έδαφος^. αυτό θα έκανε καλό στην οικονομία» αποδίδει με τρόπο γλαφυρό τη βασική του θέση ότι το κράτος πρέπει να κάνει αποταμίευση σε περιόδους ευημερίας και να δαπανά σε περιόδους κρίσης.

Ορισμένοι, βασισμένοι στην παραπάνω θέση, αποδίδουν στον Keynes αδιαφορία για τα υψηλά ελλείμματα στα οποία μπορεί να οδηγήσει η κρατική παρέμβαση. Ο Robert Skidelsky, στο βιβλίο του Keynes: The Return of the Master (Keynes: επιστροφή στη διδασκαλία του), διευκρινίζει ότι, στην οικονομική θεωρία του Keynes, η κρατική παρέμβαση δεν σημαίνει διογκωμένο κράτος, και οπωσδήποτε δεν σημαίνει αυξημένα ελλείμματα. Το κράτος λειτουργεί συμπληρωματικά προς την αγορά, ενώ τα ελλείμματα μπορούν και χρειάζεται να είναι υψηλά σε περιόδους ύφεσης (τότε που η οικονομία έχει ανάγκη την περαιτέρω ζήτηση), όμως σε περιόδους άνθησης ο προϋπολογισμός πρέπει να είναι πλεονασματικός για να εξασφαλιστεί η ανοδική πορεία.

Πάντως, αν θέλουμε να εντοπίσουμε τη βασική διαφορά του Keynes από τους φιλελεύθερους οικονομολόγους, θα λέγαμε ότι αυτός θεωρεί πιθανή τη δημιουργία μιας ανεπιθύμητης κρίσης στην οικονομία της αγοράς, ενώ εκείνοι απορρίπτουν μια τέτοια ιδέα, εκτιμώντας ότι η ελεύθερη αγορά βρίσκει πάντοτε τρόπους να επιλύει εγγενώς τις κρίσεις και, άρα, αντικρούουν κάθε ιδέα κρατικής παρέμβασης.

Η πραγματικότητα φαίνεται να πήρε το μέρος του Keynes. Η πολιτική του Roosevelt μετά το αμερικανικό κραχ, γνωστή ως New Deal, στηρίχτηκε ακριβώς στις δημόσιες επενδύσεις, ενώ και οι κρατικές στρατιωτικές δαπάνες για τον Β΄ παγκόσμιο πόλεμο αναζωπύρωσαν την αμερικανική οικονομία, περιορίζοντας το πρόβλημα της ανεργίας. Το πρόβλημα που είχε δημιουργηθεί μετά την κρίση του 1929 αντιμετωπίστηκε, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα.

Η οικονομία, όμως, ούτε σχετίζεται ούτε επαληθεύεται σε συγκεκριμένες ιστορικές συνθήκες, θα πει ο Αυστριακός οικονομολόγος Joseph Schumpeter, αμφισβητώντας έτσι τη γενική ισχύ της κεϋνσιανής θεωρίας.

Πηγές για τις εικόνες:

https://www.aei.org/publication/a-fiscal-proposal-both-keynes-and-reagan-could-support/

http://www.theguardian.com/books/2015/mar/08/universal-man-seven-lives-john-maynard-keynes-review

Φεβρουάριος

Νεαρός, ελκυστικός, μελαχρινός, εύρωστος ο Φλεβάρης του Γιάννη Τσαρούχη. Στα κοντοκουρεμένα (κάτι ασυνήθιστο για όλους τους υπόλοιπους μήνες) μαλλιά του, σαν αρχαίος Έλληνας διαδούμενος, δένει κορδέλα, κοιτάζοντας καταπρόσωπο τους θεατές. Στην πλάτη του φτερά αγγέλου και πλάι του, στο έδαφος, μια μάσκα.  

Πηγή για την εικόνα

http://www.sansimera.gr/articles/500/178

Οικονομικές θεωρίες: Friedrich von Hayek

Το 1974, ένας εκ των δύο που κέρδισαν το νόμπελ οικονομίας ήταν ο Αυστριακός φιλελεύθερος οικονομολόγος και βασικός εκπρόσωπος της αυστριακής σχολής οικονομικής σκέψης Friedrich von Hayek (ο δεύτερος ήταν ο πολιτικός του αντίπαλος Σουηδός Gunnar Myrdal).

Είχαν περάσει 30 χρόνια από τότε που ο αγγλικός εκδοτικός οίκος Routledge εξέδωσε το κορυφαίο έργο πολιτικού και οικονομικού στοχασμού του Hayek με τίτλο The Road to Serfdom (Ο δρόμος προς τη δουλεία), τίτλο που παραπέμπει στον Γάλλο φιλελεύθερο Alexis de Tocqueville και στον δικό του «road to servitude». Το έργο άρχισε να γράφεται το 1940 και ολοκληρώθηκε το 1943, δηλαδή κατά την εποχή της διαφαινόμενης ήττας του Άξονα. Ο Hayek, τη στιγμή της υποχώρησης του φασισμού, διακρίνει έναν νέο αναδυόμενο κίνδυνο που είναι ενδεχόμενο να υποδουλώσει την Ευρώπη, τον σοσιαλισμό. Ο Hayek ισχυρίζεται ότι τόσο ο ναζισμός στη Γερμανία όσο και ο κομμουνισμός στη Ρωσία είναι απόρροιες του μαρξιστικού σοσιαλισμού και έχουν ως βάση την αντίληψη της σχεδιασμένης οικονομίας. Κατ’ επέκταση, ο Hayek είναι σφοδρός πολέμιος του κολεκτιβισμού, επειδή, ακόμη και σε περιπτώσεις εθελοντικής συνεργασίας, προϋποτίθεται κάποιου είδους ενισχυμένη κεντρική εξουσία.

Αφετηρία, λοιπόν, είναι η διάκριση του Hayek μεταξύ ανοιχτής και σχεδιασμένης οικονομίας. Η πρώτη διευθετεί από μόνη της τα θέματα που προκύπτουν, ενώ η δεύτερη βασίζεται σε ένα άνωθεν σχέδιο που καταπνίγει την ελευθερία και διευθύνει κεντρικά την οικονομική δραστηριότητα. Όχι όμως μόνο αυτήν, αλλά και την ανθρώπινη δραστηριότητα εν γένει, καθώς η οικονομία αναπτύσσει μηχανισμούς που ασκούν έλεγχο στην κοινωνική σφαίρα. Επιπλέον, ενδιαφέρον έχει η θέση του Hayek ότι ο σοσιαλισμός έχει διαβρώσει πολιτικούς από ολόκληρο το πολιτικό φάσμα.

Στο σύστημα του Hayek κυρίαρχη θέση κατέχει η έννοια της «αυθόρμητης τάξης» (spontaneous order), συνέχεια και επέκταση της «αόρατης χειρός» του Adam Smith. Δεν πρόκειται για αρμονία συμφερόντων, αλλά για δυνατότητα συμβιβασμού των αντιτιθέμενων συμφερόντων. Ο Hayek εξήγησε στο έργο του Prices and Production in Society (Τιμές και παραγωγή) ότι αυτός ο συντονισμός οφείλεται στον μηχανισμό του χρήματος που αυτορρυθμίζεται μέσω της ίδιας της διαδικασίας της αγοράς. Όπως είχε επισημάνει και στο άρθρο του «The Use of Knowledge in Society» («Η χρήση της γνώσης στην κοινωνία»), η αγορά διαθέτει την απαραίτητη ροή πληροφοριών που την καθιστούν ικανή και να ελέγξει την προσφορά του χρήματος και να την χρησιμοποιήσει σωστά, πράγμα αμφίβολο για έναν, π.χ., μονοπωλιακό κυβερνητικό θεσμό όπως είναι μια κεντρική τράπεζα. Εξάλλου, στο ίδιο άρθρο, ο Hayek υποστήριξε ότι ο μηχανισμός του τιμών είναι πιο αποτελεσματικός, συγκριτικά με τον κεντρικό σχεδιασμό, στη διανομή και στον συγχρονισμό της κατακερματισμένης σε τοπικό και ατομικό επίπεδο γνώσης. Απλούστερα, καθένας που λαμβάνει οικονομικές αποφάσεις μπορεί να επικοινωνήσει με τη διεσπαρμένη στους άλλους γνώση με αποκλειστικό μέσον τις ενδείξεις των τιμών. Με άλλα λόγια, το ελεύθερο σύστημα των τιμών, όπως και η εξέλιξη της γλώσσας, είναι μεν αποτέλεσμα της ανθρώπινης δράσης, χωρίς όμως να είναι αποτέλεσμα ανθρώπινου σχεδιασμού.

Ένα άλλο πολύ ενδιαφέρον σημείο των αντιλήψεων του Hayek είναι η απόρριψη της έννοιας της «κοινωνικής δικαιοσύνης», κι αυτό επειδή οδηγεί σε κρατική παρέμβαση που με τη σειρά της οδηγεί σε ολοκληρωτισμό και δουλεία. Δεν διαθέτουμε, υποστηρίζει ο  Hayek, ούτε τη γνώση ώστε να προγραμματίσουμε την οικονομία ούτε το ηθικό δικαίωμα ώστε να επιβάλουμε έλεγχο στην προσωπική ζωή των ανθρώπων (κάτι τέτοιο θα ήταν απαραίτητο εάν επρόκειτο να εφαρμοστεί ένα πρόγραμμα κοινωνικής δικαιοσύνης). Εάν, λοιπόν, εισαχθεί ως αρχή η δικαιοσύνη στη διανομή, τότε χρειάζεται ολόκληρη η κοινωνία να οργανωθεί σύμφωνα με τις επιταγές της. Όμως, μια τέτοια κοινωνία θα βρισκόταν στον αντίποδα μιας ελεύθερης κοινωνίας. Γι’ αυτό, η μοναδική έγκυρη και συμβατή με την ελευθερία τάξη είναι η «αυθόρμητη τάξη» της αγοράς. Τα αποτελέσματα της ανθρώπινης δράσης είναι αναγκαστικά απρόβλεπτα και, άρα, το ερώτημα κατά πόσον η απορρέουσα διανομή είναι ή όχι δίκαιη δεν έχει κανένα νόημα. Βεβαίως, είναι πιθανόν οι ενδεείς να προβούν σε πράξεις απελπισίας που θα απειλήσουν τους υπόλοιπους. Γι’ αυτό ο Hayek παραδέχτηκε την ανάγκη να υπάρχει δίχτυ ασφαλείας για όσους αντιμετωπίζουν την πείνα και την ένδεια.

Τιμημένος από πολλές πλευρές ο Hayek, έχει επίσης επικριθεί έντονα, με τον χαρακτηρισμό «νεοφιλελεύθερος» να τον συνοδεύει, ιδίως λόγω της συνεργασίας του με τη Βρετανίδα πρωθυπουργό Margaret Thatcher. Οπωσδήποτε, πάντως, η σκέψη του επηρέασε τη σύγχρονη οικονομική επιστήμη, ενέπνευσε πολλούς οικονομολόγους και δεν είναι τυχαίο ότι είναι ο δεύτερος οικονομολόγος με τις περισσότερες παραπομπές (μετά τον Kenneth Arrow).  

Πηγές για τις εικόνες:

https://en.wikipedia.org/wiki/Friedrich_Hayek

http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/1974/hayek-facts.html