Fernando Pessôa

Ποιος είναι ο Fernando Pessôa; Ή, καλύτερα: ποιος από όλους είναι;

«Αγγλομανής, παθολογικά ντροπαλός και ταυτόχρονα αλαζόνας, ντυμένος πάντα στα σκούρα, κοσμοπολίτης και εθνικιστής, μυωπικός και οραματιστή, αιρετικός και διάφανος σαν σκιά, αποκρυφιστής και παγανιστής, ποιος είναι αυτός ο Pessôa»;

«Να ζεις σημαίνει να είσαι κάποιος άλλος», είναι τα δικά του λόγια, ανάμνηση της γνωστής φράσης του Arthur Rimbaud «Je est un autre» (=εγώ είναι είναι άλλος).

Ο Pessôa, ζώντας στα όρια της ανυπαρξίας ο ίδιος, δημιουργεί έναν μεγάλο αριθμό προσωπείων, ετερώνυμων ή ημιετερώνυμών του. Χαρίζει στον καθένα από αυτούς μία του πλευρά, πραγματική ή φανταστική, αυτό που είναι ή αυτό που θα ήθελε να είναι. Ο Bernardo Soares, o Alberto Caeiro, o Ricardo Reis, o Álvaro de Campos είναι κάποιοι από τους ετερώνυμους. Καθένας μια διαφορετική έννοια της ζωής και όλοι μαζί το ανεξερεύνητο μυστήριο της ύπαρξης. Αυτοί γράφουν δια χειρός Pessôa ή εκείνος γράφει με το δικό τους όνομα. Αυτοί γράφουν δια χειρός Pessôa ή εκείνος γράφει με το δικό τους όνομα;

«Αναρίθμητοι ζουν μέσα μας». Το λέει ο Ricardo Reis σε ένα από τα ποιήματά του και απηχεί το credo του Pessôa. Μια υπόσταση που χρειάζεται σωσίες για να αποκαλύψει τη ρευστότητα, την αποσπασματικότητα και την πολυδιάσπασή της.

Ποιος είναι ο Pessôa; Τα μόνα βέβαια πράγματα είναι η ημερομηνία της γέννησής του, το 1888, και η ημερομηνία του θανάτου του, το 1935. Ηλικία: 47 ετών. Ποιες αλήθειες μπορούν να πουν δυο ημερομηνίες για τη ζωή ενός ανθρώπου; Οι αλήθειες του Pessôa βρέθηκαν καταχωνιασμένες βαθιά σ’ ένα μπαούλο γεμάτο με 25.000 χειρόγραφα που ανακαλύφθηκαν και άρχισαν να μελετώνται μετά τον θάνατό του. Θάνατο από το ποτό, στο οποίο –ίσως- προσπαθούσε να ανακαλύψει έναν ακόμη εαυτό.

Πηγές για τις εικόνες:

http://www.mensagenscomamor.com/frases-de-fernando-pessoa

http://www.contioutra.com/passagem-das-horas-por-alvaro-de-campos-fernando-pessoa/

https://en.wikipedia.org/wiki/Caf%C3%A9_A_Brasileira

Ετερώνυμοι

Bernardo Soares: ένας ταπεινός βοηθός λογιστή σε ένα γραφείο στη Rua dos Douradores, στον ίδιο δρόμο όπου βρίσκεται και το σπίτι του. Άνθρωπος ποτισμένος με τη διάθεση του flâneur. Το ημερολόγιό του με τίτλο Το βιβλίο της ανησυχίας γράφεται 22 χρόνια, από το 1913 έως το 1935. Ένας απολογισμός της καθημερινότητας, η ειρωνεία, η αξία και η βαθύτητα της ασημαντότητας. Ένα πνεύμα δυσφορίας, κάτι σαν το μπoντλερικό spleen, να διατρέχει όλες τις καταγραφές, με τον θάνατο να παραμονεύει σε κάθε λέξη. Μια βαθιά αναζήτηση του κόσμου και του εαυτού στη Λισαβόνα των αρχών του 20^ού αιώνα.

Ricardo Reis: γιατρός, νεοκλασικός συνθέτης ωδών και αρχαιολάτρης φιλόλογος, εξόριστος στη Βραζιλία λόγω των μοναρχικών του πεποιθήσεων. Το 1936, ο Ricardo, επιστρέφοντας από την εξορία, αντί να ασκήσει το επάγγελμά του, εγκαθίσταται σε ένα ξενοδοχείο. Διαβάζει ασταμάτητα εφημερίδες και περιπλανιέται σαν φάντασμα στους δρόμους και στις πλατείες της λαμπρής Λισαβόνας, την ώρα που ο φασισμός έχει θριαμβεύσει και ο δεύτερος μεγάλος ευρωπαϊκός πόλεμος ετοιμάζεται. Εκείνος ζει, τρώει, ερωτεύεται, συναντάει γνωστούς και περαστικούς, και συζητάει μαζί τους για προβλήματα της μυθοπλασίας και της ζωής. «See life from a distance. Never question it. There’s nothing it can tell you» (=Δες τη ζωή από μακριά. Μην την ρωτάς ποτέ. Δεν έχει τίποτα να σου πει), είναι το σύνθημά του. Πιστός στους αρχαίους καιρούς, αλλά ζώντας στη χριστιανική Ευρώπη, ο Ricardo είναι επικούρειος, και αυτό αποκλείει τα έντονα αισθήματα, σώζοντάς τον έτσι από τον πόνο. Γράφει με σοβαρότητα, μεγαλοπρέπεια, κατάνυξη, με έγνοια για τον ρυθμό και τη γλώσσα. Η ματαιότητα του πλούτου και του αγώνα, η χαρά των μικρών απολαύσεων, η αποφυγή των άκρων: αυτοί είναι οι άξονες της ποίησής του.

Álvaro de Campos: εκκεντρικός ναυπηγός μηχανικός, γεννημένος στην Tavira και σπουδασμένος στη Glasgow. Φουτουριστής υπό μία έννοια, υμνεί την τεχνολογία και την έλευση των μοντέρνων καιρών. Στιβαρός, είναι το αντίβαρο στην ποιητικότητα του Ricardo. «To feel everything in every way» (=Να νιώθεις τα πάντα με κάθε τρόπο) είναι το δικό του σύνθημά. Τα θέλει όλα ή τίποτα. Η γραφή του, γεμάτη δύναμη, έχει ως πηγή έμπνευσης τον Walt Witman και τον Filippo Tomasso Marinetti. Όμως, η διπλή του φύση αποκαλύπτεται στο τέλος. Ο παρορμητικός και δυναμικός του χαρακτήρας παραδίνεται εύκολα στη μοναξιά, τη νοσταλγία και τη μελαγχολία.

Alberto Caeiro: σοφός. Και ποιητής, που συνθέτει τα ποιήματά του αποτραβηγμένος στην εξοχή. Μορφή παροξυσμική, ερωτική, κυρίως όμως δάσκαλος των δύο προηγούμενων. Δεν αμφισβητεί τίποτα, ούτε καταπιάνεται με μεταφυσικούς προβληματισμούς, αλλά με ηρεμία δέχεται τον κόσμο όπως ακριβώς είναι. Νοιάζεται για την επιφάνεια των πραγμάτων, επειδή δεν πιστεύει ότι υπάρχει κάποιο κρυμμένο βάθος ή νόημα. Τα πράγματα απλώς υπάρχουν, πιστεύει ο Alberto, πιστός σε μια φαινομενολογική προσέγγιση της πραγματικότητας. Γι’ αυτό δεν κατατρύχεται από ανησυχίες. Και είναι ευτυχισμένος, επειδή έχει μάθει να περιορίζει τους ορίζοντές του. Στην ποίησή του δεν επιχειρεί να ερμηνεύσει, θέλει μόνο να επικοινωνήσει με τις αισθήσεις και τα αισθήματά του.

Πηγές:

Σαραμάγκο, Ζ. (1993). Η χρονιά που πέθανε ο Ρικάρντο Ρέις. Μτφρ. Άννυ Σπυράκου. Αθήνα: Αλεξάνδρεια.

https://bookofdisquiet.wordpress.com/category/translations-from-portuguese-into-english/page/3/

https://en.wikipedia.org/wiki/Fernando_Pessoa#/media/File:Carta_astral_ricardo_reis.jpg

http://multipessoa.net/elementos/imagem/116

http://casafernandopessoa.cm-lisboa.pt/index.php?id=4289&L=4

Απρίλιος

Ο νεαρότερος από τους μήνες είναι ο Απρίλης του Γιάννη Τσαρούχη. Μακρυμάλλης, γυμνόστηθος, γοητευτικός, προκλητικός, όπως άλλωστε είναι πάντα τα νιάτα. Από το δεξί του χέρι γέρνει ένα λουλουδάκι.

Πηγή για την εικόνα:

https://www.pinterest.com/diaxristo/%CF%80%CE%B9%CE%BD%CE%B1%CE%BA%CE%B5%CF%83-%CF%84%CF%83%CE%B1%CF%81%CE%BF%CF%85%CF%87%CE%B7-%CE%B3%CE%B9%CE%B1%CE%BD%CE%BD%CE%B7/

Διπλά: Edgar Allan Poe, William Wilson

Για κάθε φασαρία, για κάθε ακολασία, είναι πάντοτε υπαίτιος ο William Wilson. Ένας άντρας με την ηλικία, το παράστημα και την εμφάνιση ενός άλλου. Ένα διπλό, ένας σωσίας, που ξεφυτρώνει ακάλεστος για να εκθέσει και να διασύρει το πρωτότυπό του, ακόμη και για να δώσει την καταστροφική συμβουλή του μ’ εκείνη την ψιθυριστή, υποχθόνια φωνή του. Όσο κι αν ο αυθεντικός τον αποφεύγει, όλο και τον βρίσκει μπροστά του, ανήθικο και επικίνδυνο. Ώσπου, ανάστατος και παγιδευμένος, τον αντιμετωπίζει σε μονομαχία. Το τερατώδες alter ego του τού καταφέρνει ένα χτύπημα θανατηφόρο. Ο αληθινός William Wilson υποκύπτει, ανακαλύπτοντας την ίδια στιγμή πως αυτό το φοβερό ον είναι κομμάτι του, δημιούργημά του. Ζει και πεθαίνει μαζί του. 

«Νίκησες κι εγώ πεθαίνω. Μα ωστόσο, από εδώ και μπρος, κι εσύ είσαι πεθαμένος –νεκρός για τον Κόσμο, για τους Ουρανούς, για την Ελπίδα! Ήμουν η ύπαρξή σου –και θανατώνοντάς με, δες το σ’ αυτή την εικόνα, που είναι η δική σου εικόνα, πόσο ολοκληρωτικά σκότωσες τον εαυτό σου». Αυτά είναι τα λόγια που βάζει στο στόμα του αυθεντικού William Wilson ο Edgar Allan Poe, εφόσον πρόκειται για δική του ιστορία που με τίτλο το όνομα του ήρωά της εκδόθηκε το 1839.  

Πηγές:

Πόε, τόμος Β΄, Ιστορίες, μετάφραση: Ν. Σκουλάς, Αθήνα: Πλέθρον, 1991.

http://vintageanchorbooks.tumblr.com/post/52468766419/in-me-didst-thou-existand-in-my-death-see-by

Μάρτιος

Ο ηδονικός Μάρτης του Γιάννη Τσαρούχη, στιβαρός και μακρυμάλλης, είναι ο μοναδικός του μήνας που μας κοιτάζει καταπρόσωπο, ενώ δίπλα του ένα φυτό ανθίζει δειλά.

Πηγή για την εικόνα:

http://www.sansimera.gr/articles/500/179

Amour ... επί προσωπικού

Την Τρίτη, 8 Μαρτίου 2016, ώρα 19:00, παρουσιάζεται στη Βιβλιοθήκη του Γαλλικού Ινστιτούτου Αθηνών το βιβλίο Amour. Ερωτική ανθολογία (επιμ. Έφης Κορομηλά), που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Αιώρα.

Σ’ αυτό το βιβλίο, ο Σέργιος Τρεχλής έχει μεταφράσει ένα απόσπασμα από το έργο Les bijoux indiscrets (Τα αδιάκριτα κοσμήματα) του Denis Diderot. 

Ένα κείμενο χαριτωμένο, έξυπνο, προκλητικό, ελευθέριο. Στο πρόσωπο του Mangogul και της Mirzoza οι μελετητές αναγνωρίζουν τον Louis IV και την ερωμένη του Madame de Pompadour.

O Mangogul καλεί το πνεύμα Cucufa

που θα του χαρίσει το μαγικό δαχτυλίδι.

Για περισσότερες πληροφορίες: http://ifa.gr/el/2010-07-09-12-15-30/355-gfa/6613-livres-traductio-litteraire-el

Πηγή για την εικόνα:

http://www.textesrares.com/biblgra/bijo14.htm

Διπλά: Dr Jekyll and Mr Hyde

Η ιδέα της ανθρώπινης διπλότητας, του εσωτερικού αγώνα ανάμεσα στο καλό και στο κακό, εκφράζεται υποδειγματικά στη νουβέλα του Robert Louis Stevenson με τίτλο Strange Case of  Dr Jekyll and Mr Hyde (Η μυστηριώδης υπόθεση του δόκτωρος Τζέκυλ και του κυρίου Χάϊντ), που κυκλοφόρησε στο Λονδίνο το 1886.

Ένας επιστήμονας, ερωτευμένος με την έρευνα και τη γνώση, όπως εξάλλου είναι ολόκληρη η δυτική κοινωνία από την Αναγέννηση και μετά, ανακαλύπτει ένα φάρμακο που υποτίθεται ότι θα διαχώριζε στον άνθρωπο το καλό από το κακό (αυτές τις δυο ουσίες που συνυπάρχουν και συγκροτούν την ανθρώπινη ταυτότητα). Για πειραματόζωο χρησιμοποιεί τον εαυτό του. Όμως, τα πράγματα δεν πηγαίνουν όπως τα έχει σχεδιάσει. Αντί το καλό να νικήσει και να απομακρύνει το κακό, οι δύο ποιότητες εναλλάσσονται κάθε φορά που πίνει το φάρμακο: ο Dr Jekyll γίνεται Mr Hyde και αντιστρόφως. Ο άγγελος γίνεται σατανάς.  Η ζωή η αφοσιωμένη στις σπουδές διακόπτεται από πράξεις απεχθείς και εγκληματικές. Και η συμφορά λίγο-λίγο γίνεται απόλαυση. Να κάνεις τις πιο ακατονόμαστες πράξεις, αυτές που ποτέ δεν θα είχες τολμήσει να κάνεις από τον φόβο της τιμωρίας και της δημόσιας διαπόμπευσης. Να τις κάνεις δίχως να διατρέχεις κανέναν κίνδυνο. Μέχρι που η συγκαταβατικότητα στο κακό αρχίζει να ανατρέπει την ισορροπία: το καθαρό κακό του Mr Hyde αρχίζει να νικάει τον αξιοπρεπή Dr Jekyll. Οπότε, μόνη λύση είναι η επιλογή. Ο «φαρμακός» πρέπει να διαλέξει ποιος από τους δυο θα είναι. Η επικράτηση του ενός σημαίνει κατ’ ανάγκην το τέλος του διπλού του. Ο Dr Jekyll αυτοκτονεί, όμως ο Utterson, ο δικηγόρος και στενός του φίλος, νεκρό βρίσκει τον Mr Hyde.

Στη νουβέλα του Stevenson, τα δύο πρόσωπα, τα οποία στην αρχή ήσαν ξεχωρισμένα, καθώς προχωρεί η υπόθεση συμπίπτουν όλο και περισσότερο. Το κακό όλο και περισσότερο εσωτερικεύεται, καθώς η αμαρτία και η λαγνεία ασκούν μια ακατανίκητη γοητεία στον ενάρετο επιστήμονα. Ο Dr Jekyll (όνομα που ηχεί όπως η φράση: je kill), αντί να σκοτώσει το κακό που κρύβεται (εκεί παραπέμπει το όνομα Hyde) μέσα του, το φέρνει στην επιφάνεια και του δίνει τη δυνατότητα να διεκδικήσει τον χώρο και τα δικαιώματά του.  Ο Mr Hyde, παίρνοντας τη θέση του Dr Jekyll την ώρα του θανάτου του, καταδεικνύει την επικράτηση του κακού. 

Πηγές για τις εικόνες:

https://en.wikipedia.org/wiki/Strange_Case_of_Dr_Jekyll_and_Mr_Hyde#/media/File:Jekyll_and_Hyde_Title.jpg

https://en.wikipedia.org/wiki/File:JekyllHyde1931.jpg

Δον Κιχώτης

To 1605 η πένα του Ισπανού Miguel de Cervantes Saavendra μετατρέπει έναν απλό πενηντάχρονο χωρικό ονόματι Alonso Quijano σε don Quijote de la Mancha. Τον εφοδιάζει με μια σκουριασμένη πολεμική στολή, ένα κακομοιριασμένο άλογο, τον Rocinante, έναν ακόλουθο, τον Sancho Panza κι έναν κάπως σαλεμένο από τα διαβάσματα νου. Του εξασφαλίζει και την κυρά της καρδιάς του, μια νόστιμη νεαρή που από Aldonza Lorenzo μετονομάζεται επί το μεγαλοπρεπέστερο σε Dulcinea del Toboso. Και μετά τον στέλνει να ανδραγαθήσει ως περιπλανώμενος ιππότης.

Περνάει τις νύχτες του σε κάστρα, χειροφιλάει ευγενικές κυράδες, τα βάζει με εχθρούς.  Τι κι αν τα κάστρα είναι χάνια ταπεινά, τι κι αν οι κυράδες είναι πόρνες, τι κι αν οι εχθροί είναι ανεμόμυλοι; Ο ευφάνταστος ευπατρίδης don Quijote πιστεύει πως μπορεί με την τιμιότητα, τη γενναιότητα και την αυταπάρνηση να νικήσει το κακό του κόσμου. Δεν είναι ούτε κατεργάρης, ούτε επιτήδειος, ούτε καταφερτζής. Είναι μόνον ονειροπόλος.

Πίσω από τον λιπόσαρκο ιππότη ακολουθεί ασθμαίνοντας, καβάλα στο γαϊδούρι του, ο στρουμπουλός του ιπποκόμος, ρεαλιστής, υπολογιστής και προσγειωμένος.

Ποιος από τους δυο θα θέλατε να είστε;

Honoré Daumier, Don Quijote (1868)

Μόναχο, Neue Pinakothek

Πηγές για τις εικόνες:

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%94%CE%BF%CE%BD_%CE%9A%CE%B9%CF%87%CF%8E%CF%84%CE%B7%CF%82

https://en.wikipedia.org/wiki/Don_Quixote