Οι 4 εποχές της αστυνομικής λογοτεχνίας (Μέρος Γ΄)

Ας αφήσουμε τις αφιλόξενες αγγλοσαξωνικές μεγαλουπόλεις και ας μεταφερθούμε, αρχές του 20^ού αιώνα –πιο συγκεκριμένα το 1905- στη Γαλλία. Εκεί θα συναντήσουμε όχι έναν ντετέκτιβ αφιερωμένο στο δίκαιο και στην τάξη, αλλά τον αριστοκράτη λωποδύτη που ακούει στο όνομα Arsène Lupin. Δεν είναι ο συνηθισμένος εγκληματίας της προηγούμενης εποχής: δαιμόνιος, σκληρός, μοχθηρός. Ο Lupin ναι μεν κλέβει, και μάλιστα με τρόπο αριστοτεχνικό, αλλά με σκοπό να προσφέρει ανακούφιση στους φτωχούς. Κάτι σαν τον Robin Hood ή σαν τους ευγενείς ήρωες των «ληστρικών» μυθιστορημάτων.

Ο Romain Duris ως Arsène Lupin

Λίγα χρόνια αργότερα, το 1928, ο ίδιος τύπος παρανόμου αποκτά βρετανική υπηκοότητα και υπογράφει τα εγκλήματα που κάνει με τα αρχικά του ονόματός του: ST από το Simon Templar, πράγμα που του δίνει το παρανόμι «Saint» (=Άγιος).

Ο Roger Moore ως «Άγιος»

Το 1911 οι δύο ήρωες αποκτούν για παρέα τους τον ασύλληπτο, επίσης Γάλλο, κακοποιό Fantômas και τον Erik, πιο γνωστό ως Fantom of the Opera (=Φάντασμα της Όπερας).

Κάμποσα χρόνια αργότερα, το 1955, ο συμπαθής αλλά ανήθικος Tom Ripley έρχεται να συμπληρώσει την ομάδα των ευγενών εγκληματιών.

Ο Matt Damon ως Tom Ripley

Ο Maurice Leblanc, ο Leslie Charter, ο Marcel Allain μαζί με τον Pierre Souvestre, ο Gaston Leroux και η Patricia Highsmith είναι με τη σειρά εκείνοι που επινόησαν αυτούς τους μυθιστορηματικούς χαρακτήρες, δίνοντας συγχρόνως άλλη κατεύθυνση στο αστυνομικό αφήγημα, το οποίο, σε αυτήν την τρίτη εποχή του, θα μπορούσε να ονομαστεί «ανθρώπινο».

Επειδή όχι μόνον οι παράνομοι αλλά και οι αστυνομικοί έχουν ανθρώπινο πρόσωπο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο επιθεωρητής Jules Maigret του Βέλγου Georges Simenon που εμφανίστηκε το 1931.

Στην Ελλάδα επίσης δημιουργείται ολόκληρο ρεύμα. Πρώτα-πρώτα ο ντετέκτιβ, ενωμοτάρχης της χωροφυλακής και κατόπιν αστυνόμος, Μπίλλυ Γεράνης του Πέτρου Μακρυνού το 1942, στη διάρκεια της κατοχής. Και μετακατοχικά, ο εμπνευσμένος από τον Maigret αστυνόμος Μπέκας του Γιάννη Μαρή που πρωτοεμφανίστηκε το 1953 στο περίφημο Έγκλημα στο Κολωνάκι. Ο αστυνομικός διευθυντής Μπένσον και ο βοηθός του Μακ Γκρέγκορ του Ορέστη Λαζαρίδη το 1954, ο αστυνόμος Γεράκης της Αθηνάς Κακούρη το 1959, και πολλοί άλλοι.

Ο Ιεροκλής Μιχαηλίδης ως αστυνόμος Μπέκας

Όλοι αυτοί οι ήρωες ακολουθούν το ίδιο πρότυπο του αστυνομικού που εξιχνιάζει το έγκλημα βασισμένος στην ψυχολογική ανάλυση του χαρακτήρα των υπόπτων και εντάσσονται στην «ανθρώπινη» εποχή του αστυνομικού αφηγήματος.

Πηγές για τις εικόνες:

http://www.gopixpic.com/1200/ars%C3%A8ne-lupin-romain-duris-image-25-sur-60/http:%7C%7Cimage*toutlecine*com%7Cphotos%7Ca%7Cr%7Cs%7Carsene-lupin-2004-23-g*jpg/

http://capabilitycad.blogspot.gr/2012/02/bench-of-oblivion.html

http://en.wikipedia.org/wiki/Fant%C3%B4mas

http://thecraptacular.com/2011/06/the-post-of-spoilers-9-things-about-phantom-of-the-opera-las-vegas-that-are-different-than-phantom-of-the-opera-everywhere-else/

http://www.bbc.com/news/magazine-22551083

http://moviecovers.com/forum/fil.html?initiale=M&full=1&tid=215369&forum=MovieCovers

http://thearkisexploringtheworld.wordpress.com/2012/01/02/%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%B1%CF%83%CF%84%CF%85%CE%BD%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CF%80%CE%B5%CE%B6%CE%BF%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%86%CE%AF%CE%B1-%CE%B3%CE%B9%CE%AC%CE%BD/

Οι 4 εποχές της αστυνομικής λογοτεχνίας (Μέρος Β΄)

Το 1930 κάνει την εμφάνιση του ο ο Sam Spade. Αμερικανός και πολύ ζόρικος, από την κατηγορία των tough guys της εποχής. Η ηθική του είναι αμφισβητούμενη, η συμπεριφορά του ωμή και αγέρωχη, η ζωή του ριψοκίνδυνη. Γύρω του, στις αμερικανικές μεγαλουπόλεις, τούτη την περίοδο του μεσοπολέμου και της ποτοαπαγόρευσης, το οργανωμένο έγκλημα κάνει θραύση, οι συμμορίες των gangsters σκορπούν τον τρόμο, η πορνεία αποτελεί πολύ επικερδή επιχείρηση, ο τζόγος επίσης.

Ο Sam Spade θα μπορούσε θαυμάσια να είναι ένας πραγματικός άνθρωπος, με περισσότερα κουσούρια από αρετές. Ο Dashiell Hammett, που τον επινόησε για τις ανάγκες του έργου του The Maltese Falcon (Το γεράκι της Μάλτας), γνωρίζει πολύ καλά τη σκοτεινή πλευρά του κόσμου, αφού και ο ίδιος έχει εργαστεί ως ιδιωτικός ντετέκτιβ στο διάσημο πρακτορείο Pinkerton. Γι’ αυτό και το αστυνομικό μυθιστόρημα που γράφει απομακρύνεται εντελώς από τα στερεότυπα του είδους όπως είχαν διαμορφωθεί από τους προγενέστερους (Poe, Conan Doyle, Christie, Chesterton). Τώρα, η ικανότητα να ρίχνει γροθιές, να χειρίζεται το περίστροφο, να μιλάει τη γλώσσα της πιάτσας σε όλα τα επίπεδα, είναι πολύ πιο σημαντική από την αναλυτική λογική του τυπικού ντετέκτιβ ήρωα της προηγούμενης εποχής. Το αστυνομικό αφήγημα ζει τη δεύτερη εποχή του, γίνεται σκληρό, «hard-boiled» όπως συνήθως το ονομάζουν.

Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και ο έτερος εκπρόσωπος της ίδιας περιόδου, ο Philip Marlowe, ο χαρακτήρας που πρωτοπαρουσίασε το 1939 ο Raymond Chadler στο έργο του The Big Sleep (Ο μεγάλος ύπνος).  

Η τηλεοπτική διασκευή του έργου The Adventure of the Cheap Flat (Υπόθεση φτηνό διαμέρισμα) της Agatha Christie αρχίζει με τον Poirot να παρακολουθεί μια κινηματογραφική ταινία στην οποία και ο παράνομος και ο αστυνομικός σκορπούν αδιακρίτως πυροβολισμούς. Εκείνος, εντελώς αντίθετος με τέτοιου είδους παράλογη βία, κλείνει τα μάτια του μέχρι να τελειώσει η σκηνή, ενώ γύρω του όλοι οι άλλοι κρατούν την ανάσα τους από την αγωνία. Το εύρημα του σκηνοθέτη είναι έξυπνο, επειδή αποτυπώνει τη διαφορά ανάμεσα στις δύο εποχές της αστυνομικής λογοτεχνίας. 

Ενώ ο Holmes ή ο Poirot θα μπορούσαν να εξιχνιάσουν μια υπόθεση στρογγυλοκαθισμένοι στην πολυθρόνα τους, βάζοντας μόνον το μυαλό τους να δουλέψει, ο Spade και ο Marlowe, αντίθετα, πρέπει να βγουν στους δρόμους, να πληγώσουν και να πληγωθούν. Τώρα, δεν είναι εντελώς ξεκάθαρο ποιοι είναι οι καλοί και ποιοι είναι οι κακοί. Οι μέθοδοι, πάντως, που χρησιμοποιούν μοιάζουν πολύ, ενώ επιπλέον ο ντετέκτιβ Marlowe είναι ένας πρώην κατάδικος. Τόσο μακριά από τον φλεγματικό Sherlock Holmes και τον κομψό, αυτάρεσκο και κάπως σνομπ Hercule Poirot. 

Σκεφτείτε μόνον πως στον κινηματογράφο ο ηθοποιός που ενσάρκωσε με τρόπο υποδειγματικό τους δύο ντετέκτιβ νέας κοπής, τον  Spade και τον Marlowe, ήταν ο «σκληρός» του Hollywood, o Humphrey Bogart. 

Πηγές για τις εικόνες:

http://davycrockettsalmanack.blogspot.gr/2013/11/dashiell-hammett-movie-gallery-maltese.html

https://filmonogamy.wordpress.com/2011/03/10/film-of-the-week-the-big-sleep/

http://classicfilmfreak.com/2009/05/14/poirot-is-back-has-he-ever-left/

http://jamesrayneau.wordpress.com/2013/01/10/a-top-five-of-famous-sherlocks/

Οι 4 εποχές της αστυνομικής λογοτεχνίας (Μέρος Α΄)

Το 1841 δημοσιεύεται στην Αμερική, στο Graham’s Magazine, το σύντομο διήγημα του Edgar Allan Poe με τίτλο: The Murders in the Rue Morgue (Διπλή δολοφονία στην οδό Μοργκ), το οποίο θεωρείται ως το πρώτο έργο μιας ιδιαίτερης λογοτεχνικής κατηγορίας, της αστυνομικής. Ο ίδιος o Poe μάλλον δεν είχε καμία πρόθεση να γράψει αστυνομική λογοτεχνία όπως την ορίζουμε εμείς σήμερα. Περισσότερο συνέχιζε το κλίμα μυστηρίου που ήταν οικείο από ιστορίες όπως αυτές της Charlotte Brontë (Jane Eyre), του Charles Dickens (Bleak House) και άλλων.

Θα ακολουθήσει ο Sir Arthur Conan Doyle, ο οποίος, το 1887, στην καρδιά της βικτωριανής Αγγλίας, θα δημοσιεύσει την πρώτη του ιστορία με ήρωα τον δαιμόνιο ντετέκτιβ-σύμβουλο Sherlock Holmes. Τίτλος της: A Study in Scarlet (Σπουδή στο κόκκινο). 

Μια γυναίκα, η επίσης Αγγλίδα Agatha Christie, θα απαντήσει το 1920, δημοσιεύοντας το έργο The Mysterious Affair at Styles (Η μυστηριώδης υπόθεση Στάιλς). Πρωταγωνιστής είναι ο μικρόσωμος, μυστακοφόρος Βέλγος ντετέκτιβ Hercule Poirot. 

Επτά χρόνια αργότερα θα εμφανιστεί στην κατεξοχήν ανδροκρατούμενη σκηνή της αστυνομικής λογοτεχνίας η άλλη ηρωίδα της Agatha Christie, η Miss Jane Marple. Το πρώτο έργο με πρωταγωνίστρια την πανέξυπνη γεροντοκόρη έχει τίτλο: The Thirteen Problems (Τα δεκατρία προβλήματα). 

Είναι και ο G. K. Chesterton, ο οποίος μας συστήνει τον ήρωά του, τον πατέρα Brown, στο έργο The Blue Cross (Ο γαλάζιος σταυρός) το 1910.

Τα έργα και των τριών αυτών συγγραφέων μπορούν να ενταχθούν στο λεγόμενο «ορθόδοξο» αστυνομικό αφήγημα, που αλλιώς θα μπορούσαμε να το ονομάσουμε και «detective fiction». Ο ντετέκτιβ ήρωας είναι συνήθως ένας εκκεντρικός αλλά εξαιρετικά χαρισματικός άνθρωπος, ο οποίος, με όπλο την αναλυτική λογική ή/και τη διαίσθησή του, καταφέρνει να λύσει ακόμα και τα πιο περίπλοκα αστυνομικά αινίγματα. Πλάι του βρίσκεται συνήθως ένας σύντροφος, πιστός αλλά δίχως ιδιαίτερες πνευματικές ικανότητες, που έχει για ρόλο του να αναδεικνύει την ανωτερότητα του πρωταγωνιστή. Τον ίδιο ρόλο προορίζονται να παίξουν ο σκηνικός χώρος, που δημιουργεί την εντύπωση ότι το έγκλημα ήταν αδύνατο να συμβεί, και η λύση του εγκλήματος, εντελώς απροσδόκητη τις περισσότερες φορές. Ο αγώνας μεταξύ καλού και κακού λήγει πάντοτε με νίκη του πρώτου, και μάλιστα χωρίς να πλανάται καμία αμφιβολία περί αυτού. Η διασαλευμένη ηθική τάξη αποκαθίσταται και μαζί της καταλαγιάζει και η αγωνία του αναγνώστη.  

Ούτε αίματα, ούτε σφοδρά ερωτικά πάθη, ούτε λεπτομερής ψυχογραφία των ηρώων, ούτε κοινωνιολογική αναφορά. Ή, πάντως, πολύ μικρή δόση από όλα αυτά, επειδή ακριβώς δεν παίζουν σοβαρό ρόλο στην εξιχνίαση της υπόθεσης. Εδώ μετράει η σχεδόν μαθηματική λογική του ντετέκτιβ, ο οποίος διασταυρώνει πληροφορίες, αποκλείει υποθέσεις, επεξεργάζεται δεδομένα και, εν τέλει, τοποθετεί στη σωστή τους θέση όλα τα κομμάτια του puzzle.

Πηγές για τις εικόνες:

http://galleryhip.com/the-murders-in-the-rue-morgue-house.html

http://www.ovguide.com/a-study-in-scarlet-9202a8c04000641f8000000000175858

http://www.tvrage.com/Poirot/episodes/135982

https://agathachristiereader.wordpress.com/2011/05/12/review-55-51/

http://www.fantasticfiction.co.uk/c/g-k-chesterton/father-brown-essential-tales.htm

Μια μέρα του χειμώνα

O Αμερικανός George Wesley Bellows λάτρευε να ζωγραφίζει σκηνές της αστικής ζωής. Του άρεσε όμως επίσης να ζωγραφίσει και σκηνές χαλάρωσης, με ανθρώπους που στον ελεύθερο χρόνο τους διασκέδαζαν, χαίρονταν, απολάμβαναν τη ζωή. 

Επηρεασμένος από τον ιμπρεσιονισμό, στο έργο του Love of Winter (Αγάπη για τον χειμώνα) εκμεταλλεύεται τον τρόπο που το ηλιακό φως αντανακλάται πάνω στο χιόνι και τις φωτοσκιάσεις που δημιουργεί. Τα πρόσωπα γλιστρούν με τα πατίνια πάνω στο πάγο, γέρνοντας μπροστά, αποδίδοντας έτσι μια έντονη, σχεδόν βίαιη, κίνηση. Ανάμεσά τους δυο μορφές, η μία με άσπρο και η άλλη με μαύρο πουλόβερ, σε μια στάση ανησυχητική. Παλεύουν σώμα με σώμα. Ο ένας πιθανόν κρατάει όπλο. Ένας άλλος άντρας, στα λευκά κι αυτός, ετοιμάζεται να μπει στη συμπλοκή, ενώ αγωνία αποτυπώνεται στο μυστηριώδες πρόσωπο του ανθρώπου με το καπέλο πίσω ακριβώς από τη μεσαία γυναίκα. Στο προσκήνιο τρεις μικρούλες, με μπλε, κόκκινο και λευκό φόρεμα, που τις κρατούν από το χέρι οι μαμάδες ή οι νταντάδες τους, ενώ εκείνες είναι έτοιμες να ξεφύγουν από την επιτήρησή τους και να ριχτούν στην περιπέτεια ή παρατηρούν με ανησυχία όσα συμβαίνουν λίγα μόλις μέτρα μακριά τους. Στο βάθος γραφικοί λόφοι με λίγα σπιτάκια καρφωμένα πάνω τους έρχονται σε αντίθεση με την ταχύτητα και την ένταση της σκηνής.

Ζωγράφισε στ’ αλήθεια ο Bellows μια σκηνή ηρεμίας; Ή μήπως, κάτω από την ήρεμη επιφάνεια του πίνακα –και της αμερικανικής κοινωνίας του καιρού του-, είχε διακρίνει ένα ρεύμα βίας και αναστάτωσης;

Ο πίνακας του Bellows Love of Winter φιλοτεχνήθηκε το 1914 και σήμερα βρίσκεται στο Art Institute of Chicago.

Πηγή για την εικόνα:

http://www.artic.edu/aic/collections/artwork/109780

Αντιγράφοντας τον Corot

Το έργο «αυτού του ρομαντικού κληρονόμου του Watteau είναι ένα θαύμα της καρδιάς και του μυαλού», θα πει ο Charles Baudelaire και στο Salon του 1845 θα επαναλάβει: «Ο Corot είναι ο κορυφαίος της νεότερης τοπιογραφικής σχολής».  

Παρόμοια γνώμη εκφράζει και ο Émile Zola, το 1868, στο έργο του Les Paysagistes (=Οι τοπιογράφοι): «Ο Corot είναι ένας ζωγράφος πολύ προσωπικός, πολύ λόγιος και πρέπει να του αναγνωρίσουμε ότι υπήρξε ο αρχηγέτης του νατουραλισμού [...] έχει την αληθινή αίσθηση της φύσης και, κυρίως, την ακρίβεια και την αρμονία των αξιών, χαρακτηριστικά που τον καθιστούν έναν από τους δασκάλους του σύγχρονου νατουραλισμού».

Και ο Edgar Degas: « Είναι ο μεγαλύτερος, ο πιο πρωτοπόρος».

Τέλος, ο Claude Monet: «Υπάρχει ένας μόνον δάσκαλος: ο Corot. Είμαστε ένα τίποτα αν συγκριθούμε μαζί του».

Ποιος είναι αυτός ο ζωγράφος που προκαλεί τέτοιο παραλήρημα ενθουσιασμού;

Tivoli, les jardins de la Villa d’Este (1843)

Παρίσι, Musée du Louvre

Ο Jean-Baptiste Camille Corot (1796-1875) είναι ένας Γάλλος ζωγράφος που ειδικεύτηκε στις τοπιογραφίες. Εκτός όμως από τοπία, φιλοτέχνησε με επιτυχία πορτραίτα και ιστορικούς πίνακες, και φαίνεται πως κέρδισε πολύ μεγάλη αναγνώριση. Επιπλέον, το στυλ του, ιδιαιτέρως στα ύστερα έργα του, ήταν μάλλον εύκολο να αντιγραφεί, ενώ, τέλος, φαίνεται ότι και ο ίδιος όχι μόνον δεν απέτρεπε τους επίδοξους μιμητές του, αλλά, αντιθέτως, με τη χαλαρή του στάση, μάλλον ενθάρρυνε την αντιγραφή και καμιά φορά έβαζε κιόλας την υπογραφή του σε έργα που είχαν φιλοτεχνήσει οι μαθητές του.  

Ville d’Avray avec sa mère (1867)

Ουάσινγκτον, National Gallery of Art

Ανάμεσα στο 1870 και στο 1939, παρατηρήθηκε μια πραγματικά μεγάλη αύξηση της παραγωγής απομιμήσεων του έργου του. Τόσο μεγάλη ώστε ο René Huyghe, αποτυπώνοντας χιουμοριστικά την κατάσταση, είπε το περίφημο: «Ο Corot ζωγράφισε τρεις χιλιάδες έργα, από τα οποία τα δέκα χιλιάδες πουλήθηκαν στην Αμερική». Και είναι χαρακτηριστικό ότι μόνον η συλλογή Jousseaume περιλαμβάνει 2.414 έργα του Corot.

La femme à la perle (1869)

Παρίσι, Musée du Louvre

Γνήσια ή αντίγραφα είναι τα έργα που βλέπετε σε αυτήν την ανάρτηση; Μπορούμε να είμαστε σίγουροι;

Όμορφα, πάντως, σίγουρα είναι.

Πηγή για τις εικόνες:

http://fr.wikipedia.org/wiki/Jean-Baptiste_Camille_Corot