Το ξυράφι του Ockham

Είμαστε σε ένα δάσος μετά από θύελλα. Μπροστά μας, πεσμένο καταγής, βρίσκεται ένα δέντρο.  

Το να υποθέσουμε ότι το ξερίζωσε κάποιος γιγάντιος εξωγήινος που επισκέφτηκε τον πλανήτη μας, προϋποθέτει ένα σωρό περαιτέρω εικασίες: ότι υπάρχουν εξωγήινοι, ότι αυτοί μπορούν και θέλουν να πραγματοποιούν διαπλανητικά ταξίδια, ότι επέλεξαν τη γη για προορισμό τους, ότι μπορούν και θέλουν να ξεριζώνουν δέντρα, ότι είναι γιγάντιοι κ.λπ. Η εικασία μας παρουσιάζει λογικές αδυναμίες που προκύπτουν από ασυνέπειες σε σχέση με όσα μέχρι τώρα γνωρίζουμε.

Πολύ απλούστερο είναι να σκεφτούμε ότι το δέντρο ξεριζώθηκε λόγω της θύελλας. Αυτή η εκδοχή δεν προσβάλλει την κριτική μας σκέψη, εφόσον μεταξύ αυτού που ήδη γνωρίζουμε και αυτού που εικάζουμε ότι έγινε υπάρχουν λογικοί δεσμοί (ξέρουμε ότι υπάρχουν θύελλες, ικανές να ξεριζώσουν ένα δέντρο).

Τον 14^ο αιώνα, ο Άγγλος φραγκισκανός μοναχός William of Ockham, έχοντας ως πρότυπο μια ζωή λιτή, διατύπωσε μία ανάλογη επιστημονική αρχή, σύμφωνα με την οποία, όταν δύο θεωρίες παρέχουν εξίσου ακριβείς προβλέψεις, πάντοτε διαλέγουμε την απλούστερη.

Αυτή η επιστημονική αρχή, γνωστότερη ως Το Ξυράφι του Όκκαμ, επειδή αποτελεί κοφτερό όπλο στα χέρια ενός σκεπτόμενου ανθρώπου, ονομάζεται επίσης αρχή της οικονομίας και αρχή της απλότητας.

Πηγή για την εικόνα:

http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Occam's_Razor.svg

Karl Popper: Αστρονομία VS Αστρολογία

Πώς ξέρουμε ότι μια θεωρία είναι επιστημονική και όχι ψευδοεπιστημονική; Πώς, για παράδειγμα, μπορούμε να διακρίνουμε την αστρονομία από την αστρολογία;

Απάντηση σε αυτό το ρώτημα επιχείρησε να δώσει ο Αυστριακός φιλόσοφος Karl Popper, διατυπώνοντας την αρχή της διαψευσιμότητας.

Πρώτα-πρώτα ο Popper διαφωνούσε με την αντίληψη ότι η επιστημονική δραστηριότητα έχει ως αφετηρία την εμπειρική (επαγωγική) παρατήρηση. Κι αυτό επειδή η εμπειρική παρατήρηση είναι πάντοτε επιλεκτική. Αντίθετα, ισχυρίζεται ο Popper, το πρόβλημα (δηλαδή, ένα εντεταλμένο έργο) είναι που καθορίζει τις παρατηρήσεις στις οποίες θα προβούν οι επιστήμονες, των οποίων υποχρέωση είναι να προτείνουν λύσεις (εικασίες) και στη συνέχεια να διαπιστώσουν εάν οι προτεινόμενες λύσεις παρουσιάζουν ελαττώματα (διαψεύσεις). Ο επιστημονικός χαρακτήρας μιας θεωρίας, αποφαίνεται ο Popper, πρέπει να μπορεί να αποδειχθεί ανεξάρτητα από τα γεγονότα και, άρα, η επιστήμη δεν προχωρεί με επαληθεύσεις αλλά με διαψεύσεις. Σύμφωνα με αυτόν, σχηματικά, η επιστημονική μέθοδος περιλαμβάνει τρία στάδια: προβλήματα – θεωρίες (προτεινόμενες λύσεις) – κριτική. Για να είναι, λοιπόν, επιστημονικός ένας ισχυρισμός πρέπει να μπορεί να ελεγχθεί με τρόπο ώστε η αποτυχία σε αυτόν τον έλεγχο να αποδεικνύει ότι είναι εσφαλμένος.  

Η θεωρία της διαψευσιμότητας εξειδικεύεται ως εξής:

(α) Αν επιδιώκουμε την επιβεβαίωση, είναι εύκολο να επιβεβαιώσουμε την ισχύ σχεδόν κάθε θεωρίας.

(β) Οι επιβεβαιώσεις είναι σημαντικές μόνο αν είναι αποτέλεσμα παρακινδυνευμένων προβλέψεων. Δηλαδή αν, δίχως τη διαμεσολάβηση της θεωρίας, περιμέναμε ένα γεγονός ασύμβατο με τη θεωρία, το οποίο θα την αντέκρουε.

(γ) Οι επιστημονικές θεωρίες, αντίθετα με τις ψευδοεπιστημονικές, περιλαμβάνουν μεγάλο αριθμό απαγορεύσεων, δηλαδή όρων που δεν επιτρέπουν σε συγκεκριμένα γεγονότα να εκδηλωθούν.

(δ) Το αναντίρρητο δεν αποτελεί αρετή μιας θεωρίας. Κατά συνέπεια, ψευδοεπιστημονική είναι η θεωρία που δεν αντικρούεται από οποιοδήποτε νοητό γεγονός.

(ε) Κάθε γνήσιος έλεγχος μιας θεωρίας (δηλαδή, κάθε έλεγχος που προκύπτει από μια σοβαρή αλλά αποτυχημένη προσπάθεια να διαψευσθεί μια θεωρία) είναι μια προσπάθεια να την διαψεύσουμε ή να την ανασκευάσουμε. Πιο εκτεθειμένες στη διάψευση είναι οι πιο παρακινδυνευμένες θεωρίες.

(στ) Ορισμένες γνήσια ελέγξιμες θεωρίες, ακόμα κι όταν αποδειχθούν εσφαλμένες, εξακολουθούν να υποστηρίζονται. Σε αυτήν την περίπτωση, η θεωρία σώζεται από τη διάψευση, αν και με μείωση της επιστημονικότητάς της.

Συμπερασματικά, σύμφωνα με τον Popper, επιστήμη είναι ένα πλέγμα προτάσεων που υπόκεινται σε έλεγχο εγκυρότητας, που μπορούν, δηλαδή, να διαψευστούν αφού περιέχουν τα κρίσιμα κριτήρια για τον έλεγχό τους.

Μένει σε εσάς, λοιπόν, να σκεφτείτε αν αυτή η προϋπόθεση ισχύει για την αστρολογία.

Ο Popper ως παραδείγματα ψευδοεπιστημονικών θεωριών είχε αναφέρει, εκτός από την αστρολογία, την ψυχανάλυση και τον μαρξισμό.

Πηγή για την εικόνα:

http://www.theguardian.com/commentisfree/2012/sep/10/karl-popper-enemy-uncertainty

Η ανιδιοτελής και ελεύθερη ικανοποίηση της τέχνης

Ο Kant, στη δεύτερη παράγραφο της Κριτικής της Κριτικής Δύναμης, αναφέρεται στην ανιδιοτελή ικανοποίηση ως διακριτικό γνώρισμα της καλαισθητικής κρίσης.

Σύμφωνα με την καντιανή ορολογία, μιλάμε για ιδιοτέλεια όταν το ενδιαφέρον που μας προκαλεί ένα αντικείμενο συνδέεται με την επιθυμία μας αυτό το αντικείμενο να υπάρχει. Δηλαδή, σε αυτήν την περίπτωση, η απόλαυση είναι προϊόν. Αντίθετα, ανιδιοτέλεια είναι όταν το να κρίνουμε ένα πράγμα ως ωραίο (εποπτικά ή στοχαστικά) δεν συνδέεται καθόλου με την ύπαρξη αυτού του πράγματος. Η απόλαυση τώρα βρίσκεται πέρα από την όψη, βρίσκεται στη σκέψη.

Στην καντιανή καλαισθητική ανιδιοτέλεια υπάρχει, επομένως, σκοπιμότητα μορφής, κι έτσι η παράσταση δεν αποβλέπει στη δήλωση του παριστώμενου αντικειμένου και δεν ενδιαφέρεται ούτε για το αν ούτε για το τι είναι το παριστώμενο.

Υπάρχει, συνεπώς, ισχυρίζεται ο Kant, μια σκοπιμότητα χωρίς σκοπό. Το ίδιο το ωραίο είναι η μορφή σκοπιμότητας ενός αντικειμένου. Αυτό σημαίνει ότι κάθε αντικείμενο έχει μέσα του ως τελικό σκοπό το να γίνει ωραίο. Το ωραίο όλοι το αντιλαμβανόμαστε, χωρίς να βλέπουμε σε αυτό καμία σκοπιμότητα. Έτσι οδηγούμαστε στην απόλυτη ομορφιά, στην καθαρή δηλαδή μορφή σκοπιμότητας που δεν σχετίζεται με εμπορική αξία, αναπαραγωγή και με άλλους εξωγενείς παράγοντες. Με αυτόν τον τρόπο, ο Kant θεμελιώνει το δόγμα της απόλυτης αυτονομίας της τέχνης.

Ξαναθυμήθηκα τις απόψεις του Kant με αφορμή την πρόσφατη δημοπρασία στην οποία το έργο του μετα-ιμπρεσιονιστή ζωγράφου Paul Gauguin, με τίτλο Πότε θα παντρευτείς;, πουλήθηκε στην εξωφρενική τιμή των 300 εκατομμυρίων δολαρίων, τη μεγαλύτερη μέχρι σήμερα τιμή που δόθηκε για έργο τέχνης. Το έργο φιλοτεχνήθηκε το 1892 και είχε παραχωρηθεί στη συλλογή του Kunstmuseum Basel, στη Βασιλεία της Ελβετίας, από την οικογένεια Staechelin. Ο νέος κάτοχος του έργου παραμένει ανώνυμος, αν και ορισμένοι υποστηρίζουν ότι το έργο αγοράστηκε για το μουσείο του Quatar.

Πηγή για την εικόνα:

http://en.wikipedia.org/wiki/When_Will_You_Marry%3F 

Παρίσι: 11 Ιανουαρίου 2015

Η μεγάλη παρισινή διαδήλωση με τα δικά μου μάτια:

Μέρα Χριστουγέννων

Ο William Sergeant Kendall είναι ένας Αμερικανός ζωγράφος, πολύ γνωστός επειδή στα έργα του αποτυπώνεται η καθημερινότητα της αμερικανικής κοινωνίας στα τέλη του 19^ου και στις αρχές του 20^ού αιώνα. Χρησιμοποίησε, μάλιστα, ως μοντέλα τη σύζυγο και τις κόρες του. Στα έργα του το φως είναι διάχυτο με αποτέλεσμα οι σκιές να περιορίζονται, αντίθετα με τις επιταγές του ιμπρεσιονισμού που εκείνη την εποχή θριάμβευε.

Το έργο του Kendall με τον τίτλο Alison, Christmas Day (Άλισον, Μέρα Χριστουγέννων) απεικονίζει μια γλυκύτατη ξανθόμαλλη μικρούλα, με λευκό φόρεμα και κορδέλα στα μαλλιά, που την φροντίζουν μια πολύ στοργική μητέρα, ντυμένη με σκούρο δαντελωτό φόρεμα, και μια τρυφερή αδελφή, με γαλάζιο φόρεμα και πολύχρωμο φιόγκο στα μαλλιά.  

Το έργο φιλοτεχνήθηκε το 1909 και βρίσκεται στο Maryhill Museum of Art στο Barrytown.

Πηγή για την εικόνα

http://maryhill.server303.com/!oldSite/Collection/Highlights/Painting/kendall_AlisonChristmasDay/kendall_AlisonChristmasDay.html

Χριστουγεννιάτικα κάλαντα (για τρίτη φορά)

8 Δεκεμβρίου 1923. Η Saturday Evening Post αυτήν τη χρονιά, αντίθετα με ό,τι συνηθίζει, κυκλοφορεί με πολύχρωμο εξώφυλλο. Φιλοτεχνημένο από τον Norman Rockwell, απεικονίζει μουσικούς του δρόμου να λένε τα κάλαντα, ντυμένοι όσο πιο ζεστά μπορούν για να προστατευθούν από τον βαρύ χειμώνα της Νέας Υόρκης.

Πηγή για την εικόνα:

http://store.nrm.org/browse.cfm/christmas-trio-(christmas-sing-merrilie)-giclee-print/4,2541,61.html

Χριστουγεννιάτικα κάλαντα (και πάλι)

Κάλαντα και πάλι. Αυτήν τη φορά με αύρα μεσαιωνική και λεπτομέρειες εξωτικές.

Μια νεαρή γυναίκα, αβρή, ρομαντική. Τα μάτια της είναι γαλανά, τα μάγουλα ροδαλά και τα κόκκινα χείλη μισάνοιχτα τραγουδάνε τα κάλαντα. Στα χέρια κρατά ένα παράξενο δίχορδο μουσικό όργανο που συνοδεύει το τραγούδι της. Το ένδυμά της είναι πλούσιο, με κόκκινα τελειώματα, και τα μαλλιά της στερεώνονται με ένα κοχύλι. Ως σκηνικό, πίσω της, μια εξαιρετική ταπισερί.

Τα μακριά της μαλλιά είναι το πρώτο πράγμα που προσέχει κανείς στη νεαρή που παίρνει τη σκυτάλη. Δεν μοιάζει να τραγουδάει, μόνο παίζει τα κάλαντα στο ομορφοστολισμένο όργανο που έχει ακουμπισμένο στα γόνατά της, καθώς είναι καθισμένη στο πολυτελές πράσινο σκαμνί της. Πλάι της, δεξιά και αριστερά, δύο άλλες γυναίκες, ντυμένες στα πράσινα, φροντίζουν την κόμμωσή της. Τα μαλλιά της, σαν πλοκάμια, απλώνονται σε χρώμα κόκκινο της φωτιάς, όμοιο με το χρώμα του φορέματός της. Ένα στέμμα προορίζεται να προσθέσει γοητεία και αίγλη στην πεντάμορφη.

Και οι δύο πίνακες είναι έργα του προραφαηλίτη ζωγράφου Dante Gabriel Rossetti. Ο πρώτος, με τον τίτλο A Christmas Carol (Χριστουγεννιάτικα κάλαντα), ζωγραφισμένος το 1867, ανήκε για ενενήντα χρόνια στην οικογένεια Leverhulme και σπάνια εκτίθετο. Τον Δεκέμβριο του 2013 δημοπρατήθηκε από τον οίκο Sotheby’s και πουλήθηκε στην αστρονομική τιμή των 4.562,500 βρετανικών λιρών. Ο δεύτερος, με τον ίδιο τίτλο, φιλοτεχνήθηκε δέκα χρόνια νωρίτερα και εκτίθεται στο Spencer Museum of Art, στο Κάνσας των Ηνωμένων Πολιτειών.

.

Πηγές για τις εικόνες:

http://www.sothebys.com/en/auctions/ecatalogue/2013/old-master-british-paintings-evening-l13036/lot.48.html

http://www.wikiart.org/en/dante-gabriel-rossetti/a-christmas-carol-1857

Χριστουγεννιάτικα κάλαντα

Κι ενώ τα Χριστούγεννα πλησιάζουν, όλο και κάποια πιτσιρίκια θα μας χτυπήσουν την πόρτα για να πουν τα κάλαντα.

Η παρέα που θα μας τα τραγουδήσει φέτος είναι σαφώς πολυπολιτισμική. Οι νεαροί φόρεσαν τις παραδοσιακές στολές τους και ξεκίνησαν πρωί-πρωί, με το φανάρι κρεμασμένο στο χέρι. Έχουν μαζί τους το πανέρι για να βάζουν τα κεράσματα, μια φλογέρα κι ένα επιβλητικό τύμπανο. Τραγουδούν στις γειτονιές μιας άλλης Ελλάδας, με αγροτόσπιτα, με τις γλάστρες να κρέμονται από ψηλά, με το παρελθόν να στολίζει τις εξώθυρες και με τις νοικοκυρές να βγαίνουν στο χαμηλό παράθυρο, κρατώντας στο ένα χέρι το μωρό τους και στο άλλο ρόδια για να φιλέψουν τα παιδιά και να τους ευχηθούν.

Έργο του σπουδαίου Έλληνα ζωγράφου Νικηφόρου Λύτρα, ο πίνακας με τον τίτλο Κάλαντα φιλοτεχνήθηκε το 1872 και ανήκει σε Ιδιωτική Συλλογή.

Πηγή για την εικόνα:

http://en.wikipedia.org/wiki/File:Lytras_Nikiforos_Carols.jpeg