Ο διχασμός του φιλοσόφου (Μέρος Α΄)

Το 1926, στο Chicago του Illinois, γεννήθηκε ο σπουδαίος φιλόσοφος Hilary Putnam. Το πεδίο των ενδιαφερόντων του Putnam είναι πολύ ευρύ: φιλοσοφία του νου, φιλοσοφία της γλώσσας, φιλοσοφία των μαθηματικών και φιλοσοφία της επιστήμης. 

Το 1960, ο Putnam ξεκίνησε εκστρατεία υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και κατά της αμερικανικής εμπλοκής στο Βιετνάμ. Τότε γοητεύτηκε επίσης από τον μαρξισμό-λενινισμό και έγινε μέλος του Προοδευτικού Εργατικού Κόμματος, για να αντιμετωπίσει, εξαιτίας αυτού, τις κατηγορίες του Πανεπιστημίου του Harvard (εκεί διδάσκει μέχρι σήμερα) ότι ασκεί διασπαστική πολιτική δραστηριότητα.  Πολύ αργότερα παραδέχτηκε ότι η ένταξή του στο Προοδευτικό Εργατικό Κόμμα αποτελούσε σφάλμα.

Αυτή δεν ήταν η μοναδική φορά που ο Putnam ανασκεύασε μια άποψή του. Μάλιστα, είναι πασίγνωστο πως έχει αλλάξει άποψη πάνω σε διάφορα (φιλοσοφικά) θέματα πολλές φορές στη ζωή του. Κάποιοι αυτό το αποδίδουν στην επιθυμία του να μην καταντάει βαρετός. Άλλοι στην εμμονή του να ελέγχει σχολαστικά κάθε φιλοσοφική άποψη, δική του ή των άλλων, με αποτέλεσμα να ανακαλύπτει αδυναμίες και λάθη.

Ο ίδιος επικαλείται άλλα κίνητρα:  «Εμείς οι φιλόσοφοι συχνά διχαζόμαστε ανάμεσα σε αντικρουόμενες σκέψεις, αλλά πολύ σπάνια το φανερώνουμε με τα γραπτά μας. Αυτό που κάνουμε είναι να αφήνουμε τους εαυτούς μας να διχάζονται κατ’ ιδίαν μέχρι να επιλέξουμε τη μια ή την άλλη εναλλακτική. Στη συνέχεια το δημοσιευμένο υλικό φανερώνει μόνο αυτό που επιλέξαμε, και όχι το γεγονός ότι διχαστήκαμε».

Όμως, υπάρχει μια θεωρία την οποία ο Putnam υποστηρίζει σθεναρά χωρίς παλινωδίες: τη θεωρία του σημασιολογικού εξτερναλισμού. Σύμφωνα με αυτήν, δεν είμαστε εμείς που σημασιοδοτούμε τη γλώσσα μας, αλλά είναι εξωτερικοί παράγοντες. Ο Putnam κατέληξε σε αυτό το συμπέρασμα στηριγμένος σε ένα νοητικό πείραμα το οποίο ανέπτυξε τη δεκαετία του ’70 και είναι γνωστό ως «Twin Earth» (δίδυμη Γη).

Μας ζητάει, λοιπόν, ο Putnam να φανταστούμε πως υπάρχει ένας πλανήτης δίδυμος με τη Γη, ένας πλανήτης πανομοιότυπος με τον δικό μας από κάθε άποψη, με μόνη διαφορά πως σε αυτόν τον πλανήτη δεν υπάρχει νερό. Φυσικά, οι άνθρωποι εκεί ξεδιψούν κι αυτοί με ένα άχρωμο, άοσμο υγρό (επομένως, επιφανειακά όμοιο με το νερό της Γης) που ρέει στα ποτάμια τους. Οι κάτοικοι αυτής της Γης (οι δίδυμοί μας) αναφέρονται σε αυτό επίσης ως «νερό», όμως η χημική του σύσταση δεν είναι H₂O, αλλά XYZ.  Ένας κάτοικος της δικής μας Γης, αν ποτέ έφτανε σε αυτόν τον δίδυμο πλανήτη, δεν θα καταλάβαινε τη διαφορά και θα αναφερόταν κι αυτός στο δροσιστικό υγρό με το όνομα «νερό», θεωρώντας το ίδιο με το γήινο νερό, και θα αναγνώριζε την πλάνη του μόνον εάν το υπέβαλε σε εργαστηριακές εξετάσεις.

Τι δείχνει το νοητικό πείραμα του Putnam; Ότι ο άνθρωπος της Γης και ο δίδυμος του, όταν σκέφτονται το νερό και το δίδυμό του αντίστοιχα, βρίσκονται σε όμοια ψυχολογική κατάσταση. Και όμως ... το περιεχόμενο των σκέψεών τους είναι εντελώς διαφορετικό. Η φράση: «το νερό είναι δροσιστικό» εκφράζει μια διαφορετική πεποίθηση του γήινου από την πεποίθηση του κατοίκου του δίδυμου πλανήτη, αφού ο δεύτερος ούτε έχει ποτέ δει, ούτε έχει ποτέ ακούσει ούτε έχει ποτέ γευθεί το νερό με χημική σύσταση H₂O. Αυτό που έχει δει, ακούσει, γευτεί είναι το «Twater» (Twin Earth Water=Νερό της δίδυμης Γης). Και αυτό ισχύει ακόμα και για την περίοδο πριν από το 1750, πριν δηλαδή η επιστήμη αποκτήσει τα μέσα να διαφοροποιήσει το XYZ από το H₂O.

Να, λοιπόν, πώς αποδεικνύεται, σύμφωνα με τον Putnam, το γεγονός ότι η σημασία ενός όρου καθορίζεται από κάτι που βρίσκεται έξω από τον ανθρώπινο νου.

Ο Putnam θα λάβει διάφορες απαντήσεις σε αυτήν του την άποψη τις οποίες θα δούμε στην επόμενη ανάρτηση.

Πηγές για τις εικόνες:

http://www.kva.se/en/pressroom/press-releases-2011/hilary-putnam-is-being-awarded-the-rolf-schock-prize-in-logic-and-philosophy-2011/

http://www.zazzle.co.uk/fry+meme+tshirts

http://www.pinterest.com/wiphi/daily-dose-of-philosophy/

Ψηλαφώντας την τέταρτη διάσταση

Μεταξύ των ετών 1910 και 1912 η Comœdia, το σπουδαιότερο περιοδικό της εποχής για την τέχνη, απέκτησε έναν νέο συνεργάτη, ο οποίος επιθυμούσε να ακολουθήσει καριέρα δημοσιογράφου: τον Gaston William Adam de Pawlowski. Στα 36 του χρόνια ο Pawlowski, διδάκτωρ της νομικής και μέγας σατυρικός συγγραφέας, ήταν επίσης παθιασμένος με τις πιο πρόσφατες επιστημονικές ανακαλύψεις και λάτρευε τις μηχανές, ακολουθώντας το μονοπάτι που είχαν χαράξει οι φουτουριστές. Ήταν, εξάλλου, φίλος δύο άλλων ανήσυχων πνευμάτων: του Alfred Jarry, του συγγραφέα που επινόησε μια παρωδία της επιστήμης, την Παταφυσική, και του Gillaume Apollinaire, εκείνου που εισήγαγε τον όρο «κυβισμός» (1913) και, αργότερα, τον όρο «υπερρεαλισμός».

   Alfred Jarry

  Jean Metzinger, Gillaume Apollinaire (1910)

                    Ιδιωτική Συλλογή

Στο περιοδικό Comœdia ήταν που ο Pawlowski άρχισε να δημοσιεύει τμήματα του έργου του το οποίο επρόκειτο να εκδοθεί το 1912 με τον τίτλο Voyage au pays de la quatrième dimension (Ταξίδι στη χώρα της τέταρτης διάστασης). Το μυθιστόρημα αναπτύσσει το θέμα της τέταρτης διάστασης, αξιοποιώντας τις απόψεις ενός άλλου λάτρη της επιστημονικής φαντασίας, του Charles Howard Hinton, ο οποίος, το 1882, είχε γράψει ένα δοκίμιο με τίτλο Qu’est-ce que la quatrième dimension? (Τι είναι η τέταρτη διάσταση;), στο οποίο εξέφραζε την άποψη ότι ο χώρος και ο χρόνος είναι απλώς ψευδαισθήσεις.

                 Charles Howard Hinton

Στο μυθιστόρημα του Pawlowski ο αφηγητής ταξιδεύει στο μέλλον όπου, σε έναν υπερ-κόσμο, παρόμοιο με τον αιώνιο και ακίνητο πλατωνικό κόσμο των Ιδεών, συναντάει την τέταρτη διάσταση. Μη ευκλείδεια γεωμετρία και ένα σωρό παράδοξα μας κάνουν να υποψιαζόμαστε ότι πάνω και πέρα από τον κόσμο στο οποίο ζούμε υπάρχει κάτι άλλο. Ανδροειδή ρομπότ, τεχνητή γονιμοποίηση, δικτατορία της επιστήμης, είναι ορισμένα από τα θέματα του έργου και είναι αυτά που θα γίνουν αργότερα τα αγαπημένα θέματα του είδους της αφήγησης που θα ονομαστεί «επιστημονική φαντασία».

Το έργο του Pawlowski άσκησε μεγάλη επίδραση σε πολλούς καλλιτέχνες, ανάμεσά τους στον Marcel Duchamp, ο οποίος ομολογεί πως σε αυτό το μυθιστόρημα οφείλει την ιδέα για το έργο του Grand Verre, στο οποίο προσπαθεί να αποδώσει την αόρατη τέταρτη διάσταση. «Κάθε τρισδιάστατο αντικείμενο», λέει ο ίδιος, «είναι προβολή ενός πράγματος με τέσσερις διαστάσεις που δεν τις αντιλαμβανόμαστε».

        Marcel Duchamp, Grand Verre (1915-1923)

        Φιλαδέλφεια, Philadelphia Museum of Art

Ο Pawlowski γεννήθηκε σαν χθες, 14 Ιουνίου, το 1874 και πέθανε στις 2 Φεβρουαρίου του 1933.

Πηγές:

Ferry, Luc (1990). Le sens du beau. Aux origines de la culture contemporaine. Paris: Livre de Poche.

http://www.buenosairesherald.com/BreakingNews/View/11965

http://www.christies.com/lotfinder/lot/jean-metzinger-portrait-de-guillaume-apollinaire-4911615-details.aspx?intObjectID=4911615

http://catalogue.drouot.com/ref-drouot/lot-ventes-aux-encheres-drouot.jsp?id=2317123

http://en.wikipedia.org/wiki/Charles_Howard_Hinton

http://surrealisme.skynetblogs.be/archive/2008/09/16/marcel-duchamp.html

Τζαζ και πάλι: Σαπφέτ Νοτερό

Στις 11 Ιουνίου 1985, σε ηλικία 78 ετών,  πέθανε στην Αθήνα, εγκαταλελειμμένη από όλους, μια πολύ αγαπημένη Ελληνίδα ηθοποιός. Όμορφη δεν ήταν. Καθόλου μάλιστα.  Είχε όμως έντονο ταμπεραμέντο, βαθιά θεατρικότητα, μια ιδιαίτερη, βραχνή φωνή και καλλιτεχνική εντιμότητα. Αν καθρέφτης της ομορφιάς είναι τα μάτια των άλλων, τότε δεν είναι περίεργο που όλοι όσοι αγάπησαν τη Σαπφώ Νοταρά –κι εγώ ανάμεσά τους- την έβλεπαν ως μια αληθινή καλλονή.

Πολλές ταινίες του αγαπημένου παλιού ελληνικού κινηματογράφου έχουν σημαδευτεί από την παρουσία και τις ατάκες της.

«Εδώ μέσα γίνονται Σόδομα και Γόμορα»:

«Μπουρλότο»:

Το 1982, δυόμιση περίπου χρόνια πριν από τον θάνατό της, ο Μάνος Χατζιδάκις, με την ευαισθησία που τον διέκρινε, την διάλεξε για να τραγουδήσει στην παράστασή του με τίτλο Πορνογραφία. Η παράσταση κατέβηκε σε λιγότερο από δυο μήνες λόγω έλλειψης θεατών (!), όμως μας έχουν μείνει μουσική παρακαταθήκη τα τραγούδια που έγραψε για την περίσταση ο Χατζιδάκις. Ανάμεσά τους ένα, με δικούς του στίχους, αφιερωμένο στην αγαπημένη του Σαπφώ Νοταρά και τίτλο «Σχόλιο για την περίπτωση της Σαπφέτ Νοτερό»:

Στην οδό του Μπλαμαντώ

τρέχει ατέλειωτο νερό

σ’ ένα υπόγειο τραγουδάει

η Σαπφέτ η Νοτερό.

Δεν την πιάνει πανικός

με τον κόσμο που αλλαλάζει,

ούτε κλαίει ούτε στενάζει.   

Παραμένει ερωμένη στον καιρό,

στο ρυάκι της οδού του Μπλαμαντώ.

Και αμέσως μετά, τη σκυτάλη να παίρνει η ίδια η Σαπφώ Νοταρά για να τραγουδήσει με την επιβλητική φωνή της, σε ντουέτο με τον Ηλία Λιούγκο, το τραγούδι «Στην οδό του Μπλαμαντώ» (μουσική του Χατζιδάκι, στίχοι του Jean-Paul Sartre, μεταγραφή του Αλέξη Σολωμού):

Πηγές:

https://www.youtube.com/watch?v=TgxOUqh9b5Q&feature=kp

https://www.youtube.com/watch?v=Hfec8Myi048&feature=kp

https://www.youtube.com/watch?v=QyX0qT6RBoo

https://www.youtube.com/watch?v=KnfeMCAPbmk

Τζαζ

Rochester. Ανήμερα τα Χριστούγεννα του 1917 γεννιέται ο Cab Calloway. Ένας από τους μεγαλύτερους Αμερικανούς τζαζίστες. Τραγουδιστής, μόνιμος performer του Cotton Club στο Harlem, αρχηγός μπάντας και συνεργάτης μερικών από τους πιο διάσημους οργανίστες της εποχής του.

Στο βίντεο που ακολουθεί παρουσιάζει το τραγούδι που έγινε η μεγαλύτερή του επιτυχία, το Minnie the Moocher.

Αθήνα, Μεταξουργείο. Στις 25 Ιανουαρίου του 1925 γεννιέται ο Γιώργος Ζαμπέτας. Ένας από τους μεγαλύτερους Έλληνες «τζαζίστες». Συνθέτης, ερμηνευτής, δεξιοτέχνης του μπουζουκιού, show-man, με μόνιμη παρουσία στις παλιές ελληνικές ταινίες, αγαπημένος μεγάλων Ελλήνων συνθετών, μεταξύ άλλων του Μάνου Χατζιδάκι.

Στο επόμενο βίντεο ο Γιώργος Ζαμπέτας τραγουδάει ένα από τα πιο «τζαζ» τραγούδια του: Η βρόχα έπεφτε straight through.

 Πηγές για τα βίντεο:

https://www.youtube.com/watch?v=8mq4UT4VnbE

https://www.youtube.com/watch?v=e6lRsF9jp9k

Μια ανθοδέσμη από το Παρίσι (Μέρος Β΄)

Περίπατος και πάλι στα λουλουδάδικα του Παρισιού, ζωγραφισμένα τούτη τη φορά από τον πιο Παριζιάνο ανάμεσα στους ζωγράφους, τον Eugène Galien-Laloue (1854-1941).

Η Belle Époque του Παρισιού ζωντανεύει με τους πίνακές του: άμαξες, αυτοκίνητα, τρόλεϊ, τα πρώτα λεωφορεία, και οι άνθρωποι, βιαστικοί και ανήσυχοι, να κινούνται στους δρόμους και στα πεζοδρόμια. Παριζιάνοι και τουρίστες με φόντο τα μνημεία της γαλλικής πρωτεύουσας.

Η φωτεινότητα,  η λεπτότητα  και η απαλότητα των χρωμάτων αιχμαλωτίζει το βλέμμα. Και μαζί η αίσθηση ότι τα έργα του αποτυπώνουν κάτι εφήμερο, που θα χαθεί, και εκείνος βιάζεται να μας το προσφέρει. Γι’ αυτό τα χρώματά του είναι ριγμένα πάνω στον καμβά με ταχύτητα και το σχέδιό του είναι βιαστικό. Για να προλάβει: την επόμενη στιγμή οι δρόμοι θα αδειάσουν από ανθρώπους, μόνο τα κτήρια θα μείνουν σταθερά και ασάλευτα.

Το φως, μαλακό και απόκοσμο, μοιάζει με το φως που ξεχύνεται μια ηλιόλουστη μέρα μέσα από τα βιτρώ στους καθεδρικούς ναούς. Φως του φθινοπώρου ή του δειλινού, πιο υποβλητικό από εκείνο το πραγματικό, για το οποίο έγινε διάσημη η «πόλη του φωτός».

Το μάτι μας αγκαλιάζει την εικόνα, την χαϊδεύει, γλιστράει πάνω στην επιφάνεια, συναντιέται με κάθε λεπτομέρεια, απολαμβάνει το κάθε σχήμα. Και μαγεύεται.

Πηγές για τις εικόνες:

http://en.wikipedia.org/wiki/Eug%C3%A8ne_Galien-Laloue

http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Eug%C3%A8ne_Galien-Laloue_Paris_Le_march%C3%A9_aux_fleurs_1.jpg

http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Eug%C3%A8ne_Galien-Laloue_Paris_Le_march%C3%A9_aux_fleurs_2.jpg

http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Eug%C3%A8ne_Galien-Laloue_Paris_Le_march%C3%A9_aux_fleurs_3.jpg

http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Eug%C3%A8ne_Galien-Laloue_Paris_Le_march%C3%A9_aux_fleurs_4.jpg

http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:March%C3%A9_aux_fleurs_Madeleine#mediaviewer/File:Eug%C3%A8ne_Galien-Laloue_Paris_Le_march%C3%A9_aux_fleurs_1.jpg

http://www.pinterest.com/yarrow19/french-artist-eugene-galien-laloue/

http://www.christies.com/lotfinder/lot/eugene-galien-laloue-la-marche-aux-fleurs-1772464-details.aspx?intObjectID=1772464

http://www.burlington.co.uk/original-paintings/eugene-galien-laloue-marche-aux-fleurs-a-la-madeleine-25075.html

Mary Poppins

1964. Το Hollywood δέχεται μια απρόσμενη επίσκεψη. Μια Βρετανίδα γκουβερνάντα προσγειώνεται εκεί με τη μαγική της ομπρέλα. Έχει βγει από τις σελίδες ενός βιβλίου που γράφτηκε τριάντα χρόνια νωρίτερα (θα γραφτούν ακόμα επτά βιβλία με την ίδια ηρωίδα μέχρι το 1988) από την εγκατεστημένη στην Αγγλία Αυστραλέζα συγγραφέα Pamela Lyndon Travers. Και το όνομα αυτής: Mary Poppins.

Η νεαρή γκουβερνάντα βάζει τάξη στο σπίτι των Banks και χαρίζει στα δύο παιδιά της οικογένειας μοναδικές, ονειρεμένες εμπειρίες. Χαρά, τραγούδι, χαμόγελο, ομορφιά και αισιοδοξία είναι τα μαγικά της όπλα.

Ένα κουταλάκι ζάχαρη θα νοστιμίζει το φάρμακο, και όλες τις αγγαρείες:

Και το supercalifragilisticexpialidosius θα είναι η κατάλληλη λέξη για να περιγράψει το απερίγραπτο.

Στις περιπέτειες που θα ζήσουν τα παιδιά με την νταντά τους θα τους συνοδεύει ο καλύτερος φίλος της Mary Poppins, ένας χαρούμενος καπνοδοχοκαθαριστής, ο Bert, ενώ πιγκουίνοι, χελώνες και χήνες θα χορέψουν και θα τραγουδήσουν μαζί τους. Φύλακες πάρκων, ζωολογικών κήπων, αστυνόμοι, ζαχαροπλάστες και μια ηλικιωμένη γυναίκα που ταΐζει περιστέρια θα δώσουν στα παιδιά σπουδαία μαθήματα ζωής. Όταν η Mary Poppins θα εγκαταλείψει την οικογένεια Banks όλοι και όλα θα έχουν αλλάξει.

Η Mary Poppins του 1964 έχει πάρει την όψη και τη φωνή της Julie Andrews, ενώ ο Dick Van Dyke ενσαρκώνει τον Bert. Τα τραγούδια της ταινίας έγραψαν οι αδελφοί Sherman και σκηνοθέτης ήταν ο Robert Stevenson. Παραγωγός ήταν ο ισχυρός άνδρα της καλιφορνέζικης βιομηχανίας ψυχαγωγίας, ο διάσημος για τα καρτούν του Walt Disney. Η ταινία κέρδισε 13 υποψηφιότητες για Όσκαρ και χάρισε στην πρωταγωνίστριά της το Όσκαρ α΄ γυναικείου ρόλου. 

Το 2013 μία νέα χολλυγουντιανή ταινία, με τίτλο Saving Mr. Banks (Η μαγική ομπρέλα), θα περιγράψει τη δύσκολη σχέση του Disney (Tom Hanks) με την Travers (Emma Thomson), στην προσπάθειά του να την πείσει να του παραχωρήσει τα δικαιώματα για την ταινία.

Πηγές για τις φωτογραφίες και τα βίντεο:

http://en.wikipedia.org/wiki/Mary_Poppins

https://www.youtube.com/watch?v=1Pu1adxqUAg

http://images2.fanpop.com/images/photos/4400000/Mary-Poppins-mary-poppins-4492331-852-480.jpg

http://501mustseemoviesproject.wordpress.com/2013/08/15/movie-69-mary-poppins-1964/

http://www.creativindie.com/why-saving-mr-banks-should-be-required-viewing-for-self-publishing-authors/

Μια ανθοδέσμη από το Παρίσι (Μέρος Α΄)

Ο Γάλλος μετα-ιμπρεσιονιστής Édouard-Leon Cortès είχε εμμονή με το Παρίσι. Το ζωγράφιζε συνεχώς, σε όλες τις εποχές, σε όλες τις καιρικές συνθήκες. Ζωγράφιζε την κάθε του γωνιά, με το φως της ημέρας ή με το νυχτερινό σκοτάδι.

Από την πολύ πλούσια δουλειά αυτού του «Παριζιάνου ποιητή της ζωγραφικής», διάλεξα σήμερα να σας παρουσιάσω τους πίνακές του με θέμα την αγορά λουλουδιών στην Place de la Madeleine. 

Κιόσκια με λουλούδια και οι επιτήδειοι πωλητές έτοιμοι να προσθέσουν χρώμα και άρωμα στη μονοτονία της καθημερινότητας. Ένα παρδαλό ανθρωπομάνι κοιτάζει, γοητεύεται, κοντοστέκεται, ταλαντεύεται (να αγοράσει ή όχι;), παίρνει την απόφαση, παζαρεύει, πληρώνει. Ή περνάει βιαστικό και αδιάφορο στη ζωηρή πολυχρωμία των λουλουδιών και των ανθρώπων της αγοράς.

Πηγή για τις εικόνες:

http://www.wikiart.org/en/edouard-cortes/